Pelvik organ prolapsusu

Pelvik organ prolapsusu (genellikle POP olarak kisaltilir), pelvis icindeki organlardan bir veya birkacinin normal konumundan asagi kayarak vajinaya bastirmasi ya da vajinadan disari bombelesmesi durumunda olusur. Bunda rol oynayan organlar genellikle mesane (idrari tutan organ), uterus yani rahim, bagirsak veya vajinanin kendi ust kismidir.

Bunun neden oldugunu canlandirmak icin pelvik taban hakkinda bilgi sahibi olmak yardimci olur. Bu, pelvisin altinda destekleyici bir hamak gibi gerilen bir kas grubu ile saglam, tabaka benzeri dokulardan (baglar ve fasya olarak adlandirilir) olusur. Pelvik organlari yerinde tutarlar. Bu hamak zayifladiginda veya gerildiginde, ustundeki organlar vajinaya dogru sarkabilir. Iste bu sarkmaya prolapsus diyoruz.

Prolapsus oldukca yaygindir ve benign yani iyi huylu bir durum olarak kabul edilir; bu, kanser olmadigi ve hayati tehdit etmedigi anlamina gelir. Bircok kadinda hafif derecede prolapsus vardir ve bunu hic fark etmezler. Cleveland Clinic'e gore, kadinlarin yaklasik %3 ile %11'i prolapsus belirtileri bildirir ve bu durum yasla birlikte daha yaygin hale gelir. Iyi yonetilebilen bir durumdur ve rahatsizlikla yasamak zorunda degilsiniz.

Prolapsus, hangi organin dustugune ve vajinanin hangi duvarinin etkilendigine gore adlandirilir. Bir kiside ayni anda birden fazla tur bulunabilir. Cleveland Clinic ve NHS tarafindan tanimlanan baslica turler sunlardir:

• On vajinal duvar prolapsusu (sistosel) — mesane vajinanin on duvarina bombeler. Bu en yaygin turdur. Disari idrar tasiyan kanal olan uretranin sarkmasi, yani uretrosel, buna sik sik eslik eder.
• Arka vajinal duvar prolapsusu (rektosel) — rektum (bagirsagin alt kismi) vajinanin arka duvarina bombeler.
• Uterin prolapsus — uterus (rahim) vajinal kanala dogru duser.
• Vajinal kubbe prolapsusu — vajinanin ust kismi asagi dogru sarkar. Bu, uterusun histerektomi ile alinmasindan sonra olusabilir.
• Enterosel — ince bagirsagin bir kismi vajinanin ust veya arka duvarina baski yapar.

Uzmanlar ayrica prolapsusu hangi bolge veya kompartmanin etkilendigine gore de tanimlar: on (anterior), arka (posterior) veya ust (apikal). Bu onemlidir, cunku tedavi etkilenen bolgeye gore uyarlanir.

Prolapsus, pelvik taban kaslari ve destekleyici dokular zamanla zayifladiginda veya asiri gerildiginde gelisir. Neredeyse her zaman tek bir olaydan ziyade faktorlerin bir araya gelmesiyle olusur. NHS, Cleveland Clinic ve tibbi literaturden derlenen en onemli faktorler sunlardir:

• Gebelik ve dogum — ozellikle vajinal dogumlar. Risk; daha fazla dogum sayisi, daha iri bebekler ve forseps yardimiyla yapilan dogumlarda daha yuksektir. Bu, en yaygin katki saglayan tekil faktor olarak kabul edilir.
• Yaslanma ve menopoz — dokular yasla birlikte dogal olarak daha az sikilasir ve menopozdan sonra ostrojen hormonundaki dususe doku gucunu azaltabilir.
• Fazla vucut agirligi tasimak — bu, pelvik tabana surekli asagi yonlu basinc ekler.
• Karna uzun sureli basinc — kronik kabizlik ve ikinma, inatci oksuruk (ornegin sigara veya akciger hastaliklarindan kaynaklanan) ya da tekrarlayan agir kaldirma nedeniyle.
• Onceki pelvik cerrahi — histerektomi dahil.
• Aile oykusu — prolapsus ailelerde gorulebilir.
• Baglayici doku hastaliklari — eklem hipermobilite sendromu, Marfan sendromu veya Ehlers-Danlos sendromlari gibi, destekleyici dokularin gucunu etkileyen durumlar.

Bunlardan bir veya birkacina sahip olmak, prolapsusun kesin olacagi anlamina gelmez. Yalnizca olasiligi artirirlar ve birkacindan ileride ele alinan gunluk onlemlerle azaltilabilir.

Hafif prolapsusu olan bircok kadinda hicbir belirti yoktur ve durumu yalnizca rutin bir kontrol sirasinda ogrenirler. Belirtiler ortaya ciktiginda, genellikle yavas yavas gelisir. NHS ve Cleveland Clinic tarafindan tanimlanan yaygin belirtiler sunlardir:

• Alt karinda veya vajinada agirlik, basinc ya da doluluk hissi; genellikle bir seyin 'asagi indigi' veya 'disari dustugu' duygusu olarak tarif edilir.
• Vajinanin icinde veya agzinda gozle gorulebilen ya da hissedilebilen belirgin bir sislik veya kitle.
• Cinsel iliski sirasinda rahatsizlik veya azalan his.
• Daha sik idrara cikma ihtiyaci, tam bosaltamama hissi ya da oksururken, gulerken veya egzersiz yaparken idrar kacirma gibi mesane sorunlari.
• Kabizlik veya bagirsagin tam bosalmadigi hissi gibi bagirsak sorunlari.

Belirtiler genellikle gunun sonunda, uzun sure ayakta durduktan sonra veya kaldirma sonrasinda daha kotu hissedilir ve uzaninca hafifleme egilimindedir.

Bu belirtiler rahatinizi veya gunluk yasaminizi etkiliyorsa bir doktora gitmek yerinde olur. Utanilacak bir sey yoktur — bu yaygin ve iyi anlasilmis bir durumdur. Bir sislik agriyor, kanama yapiyor ya da geri itmesi zorsa veya idrar yapmakta gucluk cekiyorsaniz vakit gecirmeden tibbi tavsiye alin; cunku bunlar daha az gorulen durumlardir ve kontrol edilmelidir.

Bazi kanserler icin oldugu gibi, ozellikle pelvik organ prolapsusuna yonelik rutin bir nufus tarama programi yoktur. Prolapsuslarin cogu, ya bir kadinin belirtileri fark edip dile getirmesiyle ya da rutin bir pelvik muayene veya rahim agzi taramasi sirasinda tesadufen tespit edildigi icin bulunur.

Bu nedenle, en yararli erken teshis bicimi, hafif gorunse bile herhangi bir pelvik belirti hakkinda bir saglik uzmaniyla konusmaktir. Prolapsusu erken yakalamak, cogu zaman pelvik taban egzersizleri gibi daha basit, cerrahi olmayan yaklasimlarin ilerlemeyi durdurmaya veya daha fazla rahatsizliga yol acmasini onlemeye yeterli olmasi anlamina gelir. Birkac vajinal dogum yapmis olmak gibi bilinen risk faktorleriniz varsa, belirtilerin siddetlenmesini beklemek yerine duzenli jinekoloji ziyaretlerinizde konuyu gundeme getirmeniz makuldur.

Prolapsusun teshisi genellikle kolaydir ve cogunlukla bir gorusme ile fizik muayeneye dayanir. Doktor; belirtileriniz, dogumlariniz, genel sagliginiz ve sorunun gunluk yasaminizi nasil etkiledigi hakkinda sorular sorar.

Anahtar adim bir pelvik muayenedir. Yatar pozisyonda ve bazen ayakta muayene edilebilir, organlarin ne kadar hareket ettigini doktorun gorebilmesi icin oksurmeniz veya ikinmeniz ('zorlama' ya da Valsalva manevrasi) istenebilir. Her duvari sirayla gormek icin genellikle bir spekulum (vajina duvarlarini nazikce aralayan duzgun bir alet) kullanilir. Bircok kadin icin tek basina bu muayene teshis koymaya yeterlidir.

Bir prolapsusun ne kadar ilerlemis oldugunu tanimlamak icin uzmanlar yaygin olarak POP-Q sistemini (Pelvik Organ Prolapsusu Kantifikasyonu) kullanir; bu sistem, organlarin himene gore ne kadar dustugunu olcer. Cleveland Clinic'in belirttigi gibi, 0'dan 4'e kadar evreler verir: evre 0 prolapsus yok demektir; evre 1 hafiftir (organ himenin en az 1 cm ustunde yer alir); evre 2 ortadir (himenin 1 cm icinde); evre 3 daha ileridir (himenin 1 cm'den fazla altinda ama tamamen disarida degil); ve evre 4, organin vajinanin tamamen disina bombeledigi tam prolapsus anlamina gelir.

Belirtilerinize bagli olarak; mesane fonksiyon testleri (urodinami), mesanenin icine bakma (sistoskopi) veya daha karmasik vakalar icin ultrason ya da MR gibi goruntuleme gibi ek testler onerilebilir. Bunlara her zaman gerek duyulmaz.

Tedavi, yalnizca muayenedeki evresine gore degil, prolapsusun sizi ne kadar rahatsiz ettigine gore yonlendirilir. Bakim genellikle bir jinekolog, urojinekolog (pelvik taban bozukluklarinda uzman) ve uzman pelvik taban fizyoterapistini icerebilen multidisipliner bir ekip tarafindan saglanir. Secenekler, aktif olarak hicbir sey yapmamaktan cerrahiye kadar uzanir.

Izlemli bekleme. Prolapsus hafif ve rahatsizlik vermiyorsa, zaman icinde yalnizca izlemek tamamen makul bir secenektir.

Yasam tarzi onlemleri. Saglikli bir kiloya ulasmak ve bunu korumak, kabizligi lif acisindan zengin bir diyet ve iyi sivi alimiyla tedavi etmek, agir kaldirmaktan kacinmak ve oksurugu azaltmak icin sigarayi birakmak; tum bunlar belirtileri hafifletebilir ve ilerlemeyi yavaslatabilir.

Pelvik taban kas egitimi. Rehberli egzersizler (sik sik Kegel egzersizleri olarak adlandirilir) destekleyici kaslari guclendirir. Egitimli bir fizyoterapist tarafindan ogretildiginde en iyi sekilde calisir ve en cok hafif prolapsus icin etkilidir.

Vajinal pesar. Pesar, organlari desteklemek ve yerinde tutmak icin vajinaya yerlestirilen kucuk, cikarilabilir bir silikon cihazdir. Bircok kadin neredeyse hemen rahatlama hisseder. Cerrahiden kacinmak isteyenler veya henuz buna hazir olmayanlar icin iyi bir secenektir. Kanit incelemeleri, cogu kadina basariyla pesar takilabildigini ve bircogunun bunu daha uzun vadede kullanmaya devam ettigini gosterir.

Topikal ostrojen. Menopoz sonrasi kadinlarda; krem, tablet veya vajinal halka olarak uygulanan ostrojen, vajinal dokularin durumunu iyilestirebilir ve bazen pesarla birlikte ya da cerrahiden once kullanilir.

Cerrahi. Yasam kalitesini etkileyen daha ileri veya inatci prolapsus icin cerrahi dusunulebilir. Iki genis yaklasim vardir. Rekonstruktif cerrahi, organlarin normal konumunu geri kazandirmayi amaclar — ornekler arasinda kolporafi (vajina duvarinin onarilmasi ve guclendirilmesi), sakrokolpopeksi (vajinanin ust kisminin kaldirilip sabitlenmesi) ve sakrohisteropeksi (uterusun desteklenmesi) bulunur. Kolpoklezis gibi obliteratif cerrahi, destek saglamak icin vajinayi daraltir veya kapatir; oldukca etkilidir ancak penetratif cinsel iliskinin artik mumkun olmadigi anlamina gelir, bu nedenle genellikle bu secenegi surdurmek istemeyenler icin saklanir. Cerrahi, vajina ya da karin yoluyla, bazen kapali (laparoskopik) tekniklerle yapilabilir. Cerrahiniz, simdi daha sinirli ve dikkatle duzenlenmis sekillerde kullanilan cerrahi mesin rolu dahil, durumunuza hangi yontemin uygun oldugunu aciklayacaktir.

Pelvik organ prolapsusunun genel gidisati ic acicidir. Iyi huylu bir durumdur ve Cleveland Clinic, bunun acikca tedavi edilebilir oldugunu ve cogu kisinin dogru yaklasimla rahatlama buldugunu belirtir. Bircok kadin, belirtilerini yalnizca cerrahi olmayan onlemlerle yillarca iyi yonetir.

Prolapsusun her zaman kotulesmedigini bilmek de yararlidir. Tibbi literaturde ozetlenen uzun vadeli calismalar, ilerlemenin kisiden kisiye buyuk olcude degistigini gosterir: bir yil veya daha uzun donemlerde, bircok kadin cok az veya hic degisiklik gormezken, daha kucuk bir oran daha belirgin bir prolapsusa ilerler. Bazi hafif vakalar kendiliginden hafifce duzelebilir bile.

Cerrahiyi tercih edenler icin basari oranlari genellikle yuksektir ve cogu kadin, takipte belirtilerde ve yasam kalitesinde anlamli iyilesme bildirir. Her cerrahide oldugu gibi, prolapsus zamanla bazen geri donebilir ve olasilik; ameliyatin turune, bireysel doku gucune ve devam eden risk faktorlerine baglidir. Bunlar, cerrahinizla acikca konusulmasi gereken noktalardir. Burada yer alan tum rakamlar, arastirmada incelenen hasta gruplarini tanimlar ve herhangi bir bireye yonelik bir ongoru degildir.

Prolapsusla iyi yasamak fazlasiyla mumkundur ve gunluk yasamdaki uyarlamalar genellikle mutevazidir. Pelvik taban egzersizlerine devam etmek, kiloyu yonetmek, ikinmayi onlemek icin bagirsaklari duzenli tutmak ve dikkatli kaldirmak; tedavi gormus olsaniz da olmasaniz da pelvik tabani uzun vadede korumaya yardimci olur.

Pesar kullaniyorsaniz, bir klinisyen tarafindan periyodik olarak kontrol edilip temizlenecektir ve bazi kadinlar pesari kendileri cikarip yeniden takmayi ogrenir. Cerrahiden sonra ekibiniz; aktivite, kaldirma ile egzersize ve cinselligi yeniden baslamaya dair ozel rehberlik saglar ve iyilesmeyi kontrol etmek icin takip randevulari verir.

Duygusal yon de onemlidir. Bazi kadinlar; bedenleri, cinsellik veya aktif olmak konusunda kendilerini rahatsiz ya da endiseli hisseder. Bu duygular yaygin ve anlasilirdir. Saglik ekibinizle ve varsa bir partnerle acikca konusmak, cogu zaman endisenin buyuk bolumunu hafifletir ve etkili tedavi sik sik hem rahati hem de ozguveni geri kazandirir.

Baska bir ulkede prolapsus tedavisi yaptirmayi dusunuyorsaniz, genel maliyeti sekillendiren faktorleri anlamak yararlidir; boylece manset rakamlara guvenmek yerine net, kisiye ozel bir teklif isteyebilirsiniz. Vakadan vakaya cok degistigi icin burada fiyat listelemiyoruz. Baslica faktorler sunlardir:

• Tedavinin turu ve karmasikligi — bir pesar takilmasi, tek kompartman onarimi veya daha kapsamli bir rekonstruksiyon buyuk farkliliklar gosterir.
• Secilen cerrahi yaklasim — vajinal, abdominal veya kapali (laparoskopik) ve birden fazla bolgenin onarilmasi gerekip gerekmedigi.
• Anestezi turu ve varsa hastane yatis suresi.
• Ameliyat oncesi testler ve uzman konsultasyonlari.
• Takip bakimi, ilaclar ve bakim sonrasi duzenlemeler.
• Sizin ve size eslik edecek kisinin konaklama ve seyahati.

Hazirlanmak icin seyahatten once tibbi kayitlarinizi toplayin: belirtilerinizin ve ne kadar suredir devam ettiklerinin bir ozeti, dogum oykunuz, onceki herhangi bir pelvik cerrahi, guncel bir ilac ve alerji listesi ve son test sonuclari ya da goruntulemelerinizin kopyalari. Bunlari hazir bulundurmak, bir uzmanin dogru tavsiye ve kisiye ozel bir tahmin vermesini saglar. Kendi durumunuzu ve olasi maliyetleri anlamanin en guvenilir yolu, ucretsiz bir konsultasyon ve kayitlariniza dayali kisiye ozel bir tahmin talep etmektir.

Turkiye, deneyimli uzman ekipleri ve ozel uluslararasi hasta hizmetleriyle jinekoloji ve pelvik taban cerrahisi dahil tibbi bakim icin koklu bir destinasyon haline gelmistir. Bircok hastane, yurt disindan gelen hastalari desteklemek icin koordinatorler ve tercumanlar sunar. Secenekleri karsilastirirken, yalnizca maliyete degil, merkezin ve ekibin kalitesi ile yetkinliklerine odaklanin.

Karar vermeden once dogrulamaniz gereken pratik konular sunlardir:

• Akreditasyon — hasta guvenligini ve bakim kalitesini degerlendiren Joint Commission International (JCI) gibi uluslararasi taninmis standartlara bakin. Turkiye'de cok sayida JCI akreditasyonlu hastane bulunur.
• Uzmanlik — cerrahinizin pelvik taban ve prolapsus cerrahisinde ozel deneyime sahip nitelikli bir jinekolog ya da urojinekolog oldugunu dogrulayin.
• Multidisipliner ekip — fizyoterapi, uroloji destegi ve karmasik vakalari destekleyen anestezi ile hemsirelik bakimina erisim.
• Net bilgi — onerilen islemin, alternatiflerin, risklerin, iyilesmenin ve nelerin dahil oldugunun yazili aciklamalari.
• Bakim sonrasi ve takip — eve dondukten sonra komplikasyonlarin veya sorularin nasil ele alinacagi ve takibin yerel doktorunuzla nasil koordine edilecegi.

Saygin bir konsiyerj hizmeti; konsultasyonlari ayarlamaniza, kayitlarinizi toplamaniza ve akredite merkezleri karsilastirmaniza yardimci olabilir, boylece karariniz saglam bilgilere dayanir.

Her vaka onlenemese de, birkac gunluk aliskanlik prolapsus riskini gercekten azaltir ya da mevcut bir prolapsusun kotulesmesini onlemeye yardimci olur. NHS ve Cleveland Clinic sunlari one cikarir:

• Duzenli pelvik taban egzersizleri yapin, ozellikle gebelik sirasinda ve sonrasinda, ideal olarak bir fizyoterapistten dogru sekilde ogrenerek.
• Saglikli bir kilo koruyun, pelvik tabana yonelik surekli asagi yonlu basinci azaltmak icin.
• Kabizliktan ve ikinmadan kacinin, yeterli lif tuketerek, bol sivi icerek ve tuvalete gitme ihtiyacini geciktirmeyerek.
• Dikkatli kaldirin, kalca ve dizlerden egilerek ve mumkun oldugunca cok agir yuklerden kacinarak.
• Sigarayi birakin, pelvik tabani zorlayan kronik oksurugu azaltmak icin.
• Inatci bir oksurugu tedavi edin ve uzun sureli gogus hastaliklarini yonetin.

Bu onlemler hafiftir, dusuk risklidir ve genel saglik icin de yararlidir. Nereden baslayacaginizdan emin degilseniz, bir pelvik taban fizyoterapisti ya da doktorunuz size rehberlik edebilir ve erken tavsiye almak, size en genis basit secenek yelpazesini sunar.