Koroner arter hastalığı ve CABG

Kalbiniz bir kastır ve her kas gibi sürekli oksijen açısından zengin kan beslemesine ihtiyaç duyar. Bu kan, kalbin yüzeyinde bulunan ve koroner arterler denilen küçük bir damar ağı tarafından taşınır. Koroner arter hastalığı (koroner kalp hastalığı veya iskemik kalp hastalığı olarak da adlandırılır), bu arterler daraldığında veya kısmen tıkandığında ortaya çıkar; böylece kalp kasına daha az kan ulaşır.

Daralma, basitçe arterlerin iç duvarlarında yağlı maddenin birikmesi anlamına gelen ateroskleroz adı verilen yavaş bir süreçten kaynaklanır. Bu birikime genellikle plak denir ve kolesterol ile diğer maddeleri içerir. Plak yıllar içinde büyüdükçe, arterin içi daralır; biraz da kireç birikintisinin bir su borusunu daraltmasına benzer. Kalp yeterli kanı, özellikle eforla, alamadığında göğüste rahatsızlık veya nefes darlığına yol açabilir. Bir arter aniden tıkanırsa, kalp krizine neden olabilir.

Bunun ne kadar yaygın olduğunu bilmek faydalıdır. ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri'ne göre koroner arter hastalığı, Amerika Birleşik Devletleri'ndeki en yaygın kalp hastalığı türü ve dünya genelinde önde gelen ölüm nedenlerinden biridir. Ayrıca çok tedavi edilebilirdir. Doğru bakımla birçok insan tanıdan sonra yıllarca, hatta onlarca yıl dolu ve aktif bir yaşam sürer.

Doktorlar koroner arter hastalığını, daralmanın nasıl davrandığına bağlı olarak genellikle iki geniş biçimde değerlendirir.

Stabil koroner arter hastalığı (bazen stabil iskemik kalp hastalığı veya kronik koroner sendrom olarak adlandırılır) tedrici, uzun süreli biçimdir. Burada arterler yıllar içinde yavaşça daralır. Ana özelliği, eforla veya stresle öngörülebilir şekilde ortaya çıkan ve dinlenmeyle hafifleyen göğüs rahatsızlığı olan stabil anjinadır. Rahatsız edicidir ama kendi başına bir acil durum değildir.

Akut koroner sendrom ani, acil biçimdir. Bir plak parçası çatladığında veya yırtıldığında ve üzerinde bir kan pıhtısı oluştuğunda meydana gelir; bu da kan akışını keskin biçimde azaltır veya tamamen keser. Bu, kararsız anjinayı (yeni başlayan, kötüleşen veya dinlenme anında olan göğüs ağrısı) ve kalp kasının bir bölümünün kansız kalarak hasar gördüğü bir kalp krizini (miyokart enfarktüsü olarak da adlandırılır) kapsar. Akut koroner sendrom acil tıbbi müdahale gerektirir.

Büyük arterlerden ziyade kalbin en küçük damarlarını etkileyen koroner mikrovasküler hastalık adında ilişkili bir durum daha vardır. Benzer belirtilere yol açabilir ama tıkanıklıklara yönelik standart testlerde her zaman görünmez ve Amerikan Kalp Derneği'ne göre kadınlarda daha sık tanınır.

Koroner arter hastalığının altta yatan nedeni, arter duvarlarında yağlı plağın tedrici birikmesi olan ateroskleroizdir. Pek çok şey bu süreci hızlandırabilir. Doktorlar risk faktörlerini genellikle değiştirebileceğiniz ve değiştiremeyeceğiniz olarak ikiye ayırır.

Çoğu zaman etkileyebileceğiniz risk faktörleri:

• Sigara ve tütün kullanımı
• Yüksek tansiyon (hipertansiyon)
• Yüksek kolesterol, özellikle yüksek LDL yani "kötü" kolesterol
• Diyabet veya yüksek kan şekeri
• Fazla kilolu olmak veya obezite
• Doymuş yağ, tuz ve işlenmiş gıda açısından zengin bir beslenme
• Fiziksel hareketsizlik
• Aşırı alkol tüketimi
• Uzun süreli, kötü yönetilen stres

Değiştiremeyeceğiniz risk faktörleri:

• Yaş. Yaşlandıkça risk artar.
• Erken kalp hastalığı aile öyküsü. CDC, bunun özellikle yakın bir akrabanın hastalığı genç yaşta geliştirmesi durumunda önemli olduğunu belirtir.
• Erkek olmak; ancak kadınların riski menopozdan sonra yükselir.
• Cleveland Clinic'in belirttiği gibi uyku apnesi ve bazı otoimmün hastalıklar gibi belirli durumlar.

Bir risk faktörüne sahip olmak, hastalığa kesinlikle yakalanacağınız anlamına gelmez ve birçok insanda birden fazla risk faktörü bulunur. Cesaret verici olan kısım şudur ki, sigara, tansiyon, kolesterol ve kan şekeri gibi en güçlü faktörlerin birçoğu iyileştirilebilir; bu da zaman içinde riskinizi düşürür.

Koroner arter hastalığı uzun süre sessiz kalabilir. Bazı insanlarda, bir test onu yakalayana kadar veya kalp krizi ilk işaret olana kadar hiçbir belirti olmaz. Belirtiler ortaya çıktığında en yaygın olanı, kalbin yeterli oksijen açısından zengin kan alamamasından kaynaklanan göğüste bir rahatsızlık olan anjinadır.

Anjina genellikle göğüste basınç, sıkışma, ağırlık veya baskı olarak tarif edilir. Omuzlara, kollara, boyuna, çeneye, sırta veya mideye yayılabilir. Diğer belirtiler arasında aktivite sırasında nefes darlığı, alışılmadık yorgunluk ve bazen bulantı veya baş dönmesi yer alabilir. Amerikan Kalp Derneği, kadınların klasik göğüs ağrısı yerine nefes darlığı, yorgunluk ya da çene ve sırt rahatsızlığı gibi daha az tipik belirtiler yaşayabileceğini belirtir.

Eforla ortaya çıkıp dinlenmeyle hafifleyen göğüs rahatsızlığı, nefes darlığı veya alışılmadık yorgunluk fark ederseniz ya da birden fazla risk faktörünüz varsa ve kalbinizin kontrol edilmesini istiyorsanız (acil olmayan biçimde) doktorunuza görünün.

Siz veya bir başkası şiddetli olan, birkaç dakikadan uzun süren ya da nefes darlığı, terleme, bulantı veya kola, boyuna veya çeneye yayılan ağrı ile birlikte gelen göğüs ağrısı veya basınç yaşıyorsa hemen acil servisi arayın. Bunlar kalp krizinin uyarı işaretleri olabilir. Amerikan Kalp Derneği, acil servisi aramanın hayat kurtarıcı tedaviye ulaşmanın neredeyse her zaman en hızlı yolu olduğunu tavsiye eder. Beklemektense kontrol edilip rahatlamak her zaman daha iyidir.

Bazı kanserlerde olduğu gibi herkese sunulan tek bir rutin "koroner arter hastalığı tarama testi" yoktur. Bunun yerine doktorlar, sorunlara yol açmadan önce risk faktörlerini erken bulmaya ve tedavi etmeye odaklanır.

Bu genellikle tansiyonunuzun kontrol edilmesi, bir kan testiyle kolesterolünüzün ölçülmesi ve kan şekerinizin kontrol edilmesi anlamına gelir. Doktorunuz bunları, ABD Ulusal Kalp, Akciğer ve Kan Enstitüsü'nün tarif ettiği gibi bazen 10 yıllık veya yaşam boyu risk hesaplaması kullanarak, genel riskinizi tahmin etmek için yaşınız, aile öykünüz ve yaşam tarzınızla birleştirebilir. Bu, yalnızca yaşam tarzı değişikliklerinin yeterli olup olmadığına ya da statin gibi bir ilacın yardımcı olabilip olamayacağına karar vermeye yardımcı olur.

Seçilmiş kişilerde doktorlar, koroner arterlerdeki kalsiyum birikintilerini ölçen ve ne kadar plak bulunduğuna dair fikir veren hızlı bir BT taraması olan koroner kalsiyum taraması kullanabilir. Bu herkes için değildir ama risk tablosu net olmadığında faydalı olabilir. En önemli erken adım, basitçe tansiyonunuzun, kolesterolünüzün ve kan şekerinizin kontrol edilmesi ve sonuçlara göre harekete geçilmesidir.

Koroner arter hastalığından şüphelenilirse, bir kalp uzmanı (kardiyolog) öykünüz ve fizik muayene ile başlar, ardından bir dizi test arasından seçim yapar. Bunlar, kalbinizin ne kadar iyi çalıştığına ve herhangi bir arterin daralıp daralmadığına dair bir tablo oluşturur.

• Elektrokardiyogram (EKG): Kalbin elektriksel aktivitesinin hızlı, ağrısız bir kaydı. Kalpteki geçmiş veya mevcut zorlanmanın belirtilerini gösterebilir.
• Kan testleri: Bunlar kolesterol ve kan şekerini, ayrıca kalp kası hasar gördüğünde yükselen belirli belirteçleri kontrol eder.
• Ekokardiyogram: Kalbin yapısını ve ne kadar iyi pompaladığını gösteren bir ultrason taraması.
• Efor testi: Kalbin talep altında nasıl başa çıktığını görmek için egzersiz sırasında veya egzersizi taklit eden bir ilaçla izlenmesi.
• BT koroner anjiyografi ve koroner kalsiyum taraması: Arterlere ve plağa bakan ayrıntılı taramalar.
• Koroner anjiyografi (kalp kateterizasyonu): Genellikle en ayrıntılı test olarak kabul edilir. İnce bir tüp kalbe yönlendirilir ve arterlerin röntgende net görünmesi için kontrast madde enjekte edilir; bu sayede arterlerin tam olarak nerede ve ne kadar şiddetli daraldığı ortaya çıkar.

Anjiyografi özellikle önemlidir çünkü ekibin bir tıkanıklığın stentle tedavi edilip edilemeyeceğine, bypass ameliyatıyla daha iyi tedavi edilip edilemeyeceğine ya da ilaç ve yaşam tarzı değişiklikleriyle yönetilip yönetilemeyeceğine karar vermesine yardımcı olur.

Tedavi; arterlerinizin ne kadar daraldığına, kaçının etkilendiğine, belirtilerinize ve diğer sağlık durumlarınıza göre size özel olarak düzenlenir. Bakım genellikle kardiyologlar, kalp cerrahları, uzman hemşireler, anestezistler, fizyoterapistler ve diyetisyenlerin birlikte çalıştığı bir multidisipliner ekip tarafından planlanır. Sıklıkla bir arada kullanılan üç geniş kol vardır.

Yaşam tarzı değişiklikleri ve ilaçlar. Bunlar neredeyse herkes için temeli oluşturur. Yaşam tarzı adımları arasında sigarayı bırakmak, kalp dostu beslenmek, daha aktif olmak, kiloyu yönetmek ve stres ile uykuyu kontrol etmek yer alır. İlaçlar arasında, NHLBI'ın tarif ettiği gibi, kolesterolü düşürmek ve plak birikimini yavaşlatmak için statinler; ACE inhibitörleri ve beta blokerler gibi, kalbin ne kadar zorlandığını da azaltan tansiyon ilaçları; pıhtı olasılığını azaltmak için aspirin gibi antiplatelet ilaçlar; ve anjinayı hafifletmek için nitratlar veya ranolazin gibi ilaçlar bulunabilir.

Anjiyoplasti ve stentler (PKG). Perkütan koroner girişim, yani PKG, açık kalp ameliyatı içermeyen daha az invaziv bir işlemdir. Küçük bir balona sahip ince bir tüp daralmış artere yönlendirilir ve onu genişletmek için şişirilir; arteri açık tutmak için genellikle stent denilen küçük bir örgü tüp yerinde bırakılır. Amerikan Kalp Derneği, daralmanın bazen bir stentin içinde geri dönebileceğini, bu sürecin restenoz olarak adlandırıldığını belirtir.

Koroner arter bypass ameliyatı (CABG). Sıklıkla "kalp bypass'ı" olarak adlandırılan CABG, kanın arterin tıkalı bir bölümünün etrafından dolaşması için yeni bir yol oluşturan bir ameliyattır. Cerrah, göğsünüzden, bacağınızdan veya kolunuzdan sağlıklı bir kan damarı alır ve kanın daralmış bölümü atlayabilmesi için onu bağlar. AHA'nın tarif ettiği gibi CABG, birden fazla arter daraldığında, önemli bir arter söz konusu olduğunda ya da diyabetli veya kalp pompalama işlevi azalmış kişiler için sıklıkla önerilir. Duruma bağlı olarak bir kalp-akciğer makinesiyle (pompalı) veya kalp hâlâ atarken (pompasız) yapılabilir ve bazı durumlarda daha küçük kesilerle (minimal invaziv veya robot yardımlı) gerçekleştirilebilir. Cleveland Clinic, klinik çalışmalarda CABG'nin yaklaşık 10 kişiden 8'inde anjina belirtilerini hafiflettiğini bildirir.

Kalp rehabilitasyonu, bir işlem veya kalp krizinden sonra uygulanan denetimli bir egzersiz, eğitim ve destek programıdır. İyileşmenin kilit bir parçasıdır ve gelecekteki sorunları önlemeye yardımcı olur.

Koroner arter hastalığı, geri döndürülme anlamında "iyileştirilemeyecek" uzun süreli bir durumdur; ancak çok sık olarak iyi kontrol edilebilir; böylece daha iyi hissedersiniz ve gelecekteki olay riskinizi düşürürsünüz. Cleveland Clinic, tedavi planınızı takip etmenin uzun ve sağlıklı bir yaşam sürme konusunda size mümkün olan en güçlü şansı verdiğini vurgular.

Bypass ameliyatı olan kişiler için görünüm genellikle cesaret vericidir. CABG, anjinayı hafifletmede etkilidir ve birçok greft yıllarca çalışmaya devam eder. Cleveland Clinic, bir çalışmada ameliyat sonrası ortalama yaşam beklentisinin yaklaşık 18 yıl olduğunu ve bazı kişilerin 20 yıl ya da daha sonra bile sağlıklı kaldığını belirtir. MedlinePlus, ameliyatın tam faydalarının genellikle iyileştikçe ve gücünüzü yeniden kazandıkça ilk birkaç ayda hissedildiğini belirtir.

Bunun gibi rakamları dikkatle okumak önemlidir. Bunlar geçmişte incelenmiş hasta gruplarını tarif eder ve herhangi bir bireye ne olacağını öngöremez. Kendi görünümünüz; yaşınız, kaç arterin etkilendiği, kalbinizin pompalama gücü, diğer sağlık durumları ve sigara, tansiyon, kolesterol ve diyabet gibi risk faktörlerinin sonrasında ne kadar iyi yönetildiği dahil pek çok şeye bağlıdır. Kontrolünüz dahilindeki en güçlü tek şey, tedavi planınıza ve sağlıklı alışkanlıklara bağlı kalmaktır; takip bakımının bu kadar önemli olmasının nedeni de budur.

Koroner arter hastalığıyla iyi yaşamak, büyük ölçüde dramatik değişimden ziyade istikrarlı, yönetilebilir alışkanlıklar ve düzenli kontrollerle ilgilidir. Günlük işlerin çoğu, bakım ekibinizin desteğiyle evde gerçekleşir.

• İlaçlarınızı reçete edildiği şekilde alın. Statinler, tansiyon hapları ve antiplatelet ilaçlar arterlerinizi korumak için arka planda sessizce çalışır. Tıbbi tavsiye olmadan bunları bırakmayın.
• Kalp rehabilitasyonuna katılın. Bu programlar güvenli, denetimli egzersizi eğitim ve duygusal destekle birleştirir ve iyileşmeyi ile özgüveni gerçekten iyileştirir.
• Takip randevularınıza gidin. Tansiyon, kolesterol ve kan şekerinin düzenli kontrolleri, ekibinizin sorunlar gelişmeden önce tedaviyi ayarlamasını sağlar.
• Ruh halinize dikkat edin. Bir tanı veya ameliyat sonrasında kötü, kaygılı ya da sarsılmış hissetmek yaygındır. MedlinePlus, depresyonu bypass ameliyatından sonra insanların yaşayabileceği şeyler arasında listeler. Ekibinizle konuşun; destek mevcut ve etkilidir.
• Uyarı işaretlerinizi bilin. Hangi belirtilerin "doktorumu ara" hangilerinin "hemen acil servisi ara" anlamına geldiği konusunda net olun.

Özellikle bypass ameliyatından sonra MedlinePlus, gözle görülür şekilde daha iyi hissetmeye başlamanın genellikle yaklaşık 4 ila 6 hafta sürdüğünü ve sonraki aylarda iyileşmenin sürdüğünü belirtir. Ekibiniz size aktivite, yara bakımı, araç kullanma ve işe dönme konusunda kişiselleştirilmiş tavsiyeler verecektir.

Türkiye'de stent işlemi veya bypass ameliyatı gibi yurt dışında koroner bakım düşünüyorsanız, genel maliyeti neyin şekillendirdiğini ve nasıl hazırlanmanız gerektiğini anlamak faydalıdır. Burada sabit fiyatlar yayımlamıyoruz çünkü her vaka gerçekten farklıdır ve sorumlu bir tahmin ancak bir uzman kayıtlarınızı inceledikten sonra verilebilir.

Koroner tedavi maliyetini etkileyen faktörler şunlardır:

• İşlem türü (ilaç yönetimi, stentli anjiyoplasti veya bypass ameliyatı) ve karmaşıklığı.
• Kaç arterin söz konusu olduğu ve kaç bypass grefti veya stent gerektiği.
• Cerrahi yaklaşım; örneğin pompalı, pompasız, minimal invaziv veya robot yardımlı.
• Hastanede ve yoğun bakımda kalış süresi; bu, durumunuza ve iyileşmenize bağlıdır.
• Ameliyat öncesi testler, anestezi, ilaçlar ve herhangi bir takip veya kalp rehabilitasyonu.
• Ek izleme veya bakım gerektiren diğer sağlık durumları.

Kayıtlarınızı hazırlamak için herhangi bir EKG, ekokardiyogram, efor testi, kan testleri (kolesterol, kan şekeri, böbrek fonksiyonu) ve özellikle de varsa koroner anjiyografi görüntüleri veya raporu dahil olmak üzere yakın tarihli test sonuçlarını ve raporları toplayın. İlaçlarınızın güncel bir listesi ve tıbbi geçmişinizin bir özeti de oldukça yararlıdır. Bunlarla bir kardiyoloji ekibi vakanızı uzaktan inceleyebilir ve seçeneklerinizi açıklayabilir. En iyi sonraki adım, bir uzmanın kayıtlarınızı değerlendirebileceği ve durumunuza özel kişiselleştirilmiş bir tahmin hazırlayabileceği ücretsiz bir danışmadır.

Türkiye, uluslararası hastaları tedavi eden ve her yıl yüksek hacimli kalp işlemleri gerçekleştiren bir dizi büyük hastaneyle kalp bakımı için iyi bilinen bir destinasyon haline gelmiştir. Herhangi tek bir hastaneye odaklanmak yerine, nerede olursa olsun bir merkezi sağlam bir seçim yapan niteliklere odaklanmak daha akıllıcadır.

Karar vermeden önce doğrulanmaya değer şeyler:

• Akreditasyon. Hasta güvenliği ve kalitesi için yaygın olarak tanınan uluslararası bir standart olan Joint Commission International (JCI) tarafından akredite edilmiş hastaneleri arayın. Türkiye'de birçok JCI akrediteli hastane vardır.
• Özel bir kalp ekibi. Koroner bakım, girişimsel kardiyologlar, kalp cerrahları, kalp anestezistleri ve uzman hemşireler dahil deneyimli bir multidisipliner ekiple en iyi şekilde işler.
• İhtiyaç duyduğunuz işlemde deneyim. Merkezin, bypass ameliyatı veya karmaşık stentleme gibi ihtiyaç duyabileceğiniz tedaviyi ne sıklıkla gerçekleştirdiğini sorun.
• Net iletişim. Bilgileri, onam belgelerini ve bakım sonrası talimatları anlayabileceğiniz bir dilde alabildiğinizi ve tercümanların mevcut olduğunu doğrulayın.
• Kalp rehabilitasyonu ve ülkenizdeki doktorlara net bir devir dahil olmak üzere uygun bir bakım sonrası ve takip planı.

İyi bir konsiyerj hizmeti, bu noktaları kontrol etmenize, kayıtlarınızın bir uzman tarafından incelenmesini düzenlemenize ve seyahatin pratik tarafını koordine etmenize yardımcı olabilir. Ancak klinik karar, her zaman nitelikli bir kardiyoloğun sizin bireysel vakanıza dair değerlendirmesine dayanmalıdır.

İster koroner arter hastalığından kaçınmaya ister tedaviden sonra kalbinizi korumaya çalışın, günlük adımlar büyük ölçüde aynıdır ve çoğu insan için ulaşılabilirdir. NHLBI ve NHS, tutarlı bir alışkanlık dizisini öne çıkarır.

• Sigara içmeyin ve pasif içicilikten kaçının. Sigarayı bırakmak, kalbiniz için yapabileceğiniz en güçlü tek şeylerden biridir.
• Tuz, şeker ve doymuş yağı azaltırken sebze, meyve, tam tahıllar ve sağlıklı yağlar açısından zengin kalp dostu bir beslenme uygulayın.
• Aktif kalın. Düzenli fiziksel aktivite kalbinize, kilonuza, tansiyonunuza ve ruh halinize yardımcı olur. Bir işlemden sonra, ekibinizin size verdiği aktivite planını izleyin.
• Doktorunuz öneriyorsa ilaçla birlikte tansiyon, kolesterol ve kan şekerini sağlıklı bir aralıkta tutun.
• Sağlıklı bir kiloyu ve genellikle gecede yaklaşık 7 ila 9 saat olan iyi bir uykuyu hedefleyin.
• Alkolü sınırlayın ve stresle başa çıkmanın yönetilebilir yollarını bulun.

Zaten tanı aldıysanız, seçenekleriniz hakkında net bir açıklama almak ve emin değilseniz bir ikinci görüş istemek tamamen makuldür ve çoğu zaman rahatlatıcıdır. Nitelikli bir kardiyolog, kendi sonuçlarınızı anlamanıza ve yaşamınıza uyan bir plan oluşturmanıza yardımcı olabilir. Buradaki bilgilerin hiçbiri, o kişisel tıbbi tavsiyenin yerine geçmez.