Uterus Miyomları

Uterus miyomları, rahim olarak da adlandırılan uterusun içinde veya çevresinde gelişen, kas ve fibröz (bağ) dokusundan oluşan büyümelerdir. Hekimler bunları leiomyom ya da miyom olarak da adlandırır. Akılda tutulması gereken önemli sözcük şudur: miyomlar kanser değildir (iyi huyludur). Kanser değildirler ve vakaların büyük çoğunluğunda kansere dönüşmezler.

Son derece yaygındırlar. Tahminler, insanların nasıl incelendiğine göre değişir; ancak kadınların büyük bir kısmı üreme yıllarında en az bir miyom geliştirir ve bunlar en sık 30'lu, 40'lı ve 50'li yaşların başındaki kişilerde görülür. Office on Women's Health, kadınların yaklaşık yüzde 20 ila 80'inin 50 yaşına kadar miyom geliştirdiğini belirtir. Küçük miyomlar çoğu zaman hiçbir belirti vermediği için, birçok kişi miyomu olduğunu hiç bilmez.

Miyomlar bir bezelyeden küçük, çok ufak olabilir ya da oldukça büyük boyutlara ulaşabilir. Cleveland Clinic, yaklaşık 1 milimetreden 20 santimetreden büyüğe kadar değişen bir aralık tanımlar. Tek bir miyomunuz olabileceği gibi aynı anda birkaç miyomunuz da olabilir. Büyümeleri, adet döngüsünü yöneten aynı hormonlar olan östrojen ve progesteron hormonlarıyla bağlantılıdır. Bu nedenle miyomlar üreme yıllarında ve gebelikte büyüme eğilimindedir ve hormon düzeylerinin düştüğü menopozdan sonra genellikle küçülür.

Miyomlar genellikle uterus duvarının içinde veya üzerinde nerede bulunduklarına göre gruplandırılır. Konum önemlidir, çünkü hangi belirtileri hissedeceğinizi ve hangi tedavilerin size en uygun olacağını büyük ölçüde etkiler.

• İntramural miyomlar uterusun kas duvarı içinde büyür. En yaygın türdür.
• Submukozal miyomlar uterusun iç astarının hemen altında büyür ve kaviteye (içerideki açık boşluk) doğru itilir. Küçük olanlar bile ağır kanamaya yol açabilir ve doğurganlığı etkileyebilir.
• Subserozal miyomlar uterusun dış yüzeyinde büyür. Büyük boyutlara ulaşabilir ve mesane ya da bağırsak gibi yakın organlara baskı yapabilir.
• Saplı (pedünküle) miyomlar bir saptan, ister kavite içinde ister dışarıda olsun, biraz bir mantar gibi sarkar. En az görülen türdür.

Türü bilmek, hekiminizin belirtilerinizi açıklamasına ve doğru yaklaşımı seçmesine yardımcı olur. Örneğin ağır adetlere yol açan submukozal bir miyom bazen karında hiç kesi açmadan vajinal yoldan çıkarılabilirken, mesaneye baskı yapan büyük bir subserozal miyom farklı bir plan gerektirebilir.

Miyomların kesin nedeni tam olarak anlaşılmamıştır. Uzmanlar; genleriniz ile miyom dokusunun büyümesini teşvik eden östrojen ve progesteron hormonları dahil olmak üzere birden çok faktörün bir arada rol oynadığına inanır. Miyomlar bu hormonlara yanıt verdiği için, hormon düzeyleri yüksek olduğunda (gebelikte olduğu gibi) genellikle büyür ve düzeyler düştüğünde (menopoz sonrası gibi) küçülür.

Bazı faktörler miyom gelişme olasılığının artmasıyla ilişkilidir. Bunlardan birine veya birkaçına sahip olmak miyom geliştireceğiniz anlamına gelmez ve miyomu olan birçok kişide bunların hiçbiri bulunmaz:

• Yaş: Üreme yılları boyunca, miyomlar en sık 30'lu yaşlardan 50'li yaşların başına kadar görülür.
• Aile öyküsü. Office on Women's Health, miyomu olan bir anneye sahip olmanın kendi riskinizi artırabileceğini bildirir.
• Soy. Office on Women's Health ve diğer kaynaklara göre Siyahi kadınlarda miyomlar daha sık, daha genç yaşlarda ve daha büyük ya da daha çok sayıda görülme eğilimindedir. Nedenleri tam olarak anlaşılmamıştır.
• Vücut ağırlığı. Fazla kilolu olmak veya obezite, daha yüksek riskle ilişkilidir.
• Adet görmeye erken başlamak ve doğum yapmamış olmak (tam süreli gebelik geçirmemiş olmak) da daha yüksek riskle bağlantılıdır.
• İncelenen diğer faktörler arasında beslenme ve D vitamini düzeyleri yer alır, ancak araştırmalar hâlâ gelişmektedir.

Açıkça söylemekte yarar var: miyomlar yanlış yaptığınız bir şeyden kaynaklanmaz. Birçok kadının üreme sağlığının yaygın ve sıradan bir parçasıdır.

Miyomu olan birçok kişide belirti görülmez ve miyomları yalnızca tesadüfen, örneğin rutin bir taramada ya da pelvik muayenede öğrenirler. Miyomlar belirti verdiğinde, sık görülenler şunlardır:

• Ağır veya uzun süren adet kanamaları, bazen pıhtılarla birlikte.
• Adet ağrısı ya da genel pelvik ve bel ağrısı.
• Adetler arasında kanama.
• Karın alt bölgesinde dolgunluk, şişkinlik veya baskı hissi.
• Bir miyom mesaneye baskı yaparsa sık idrara çıkma, aciliyet hissi ya da bazen mesaneyi boşaltmada güçlük.
• Kabızlık veya bağırsak üzerinde baskı.
• Cinsel ilişki sırasında ağrı veya rahatsızlık.
• Bazı durumlarda gebe kalmada ya da gebeliği sürdürmede güçlük; ancak miyomların kısırlığa yol açması nadirdir.

Zamanla devam eden ağır kanama demir eksikliği anemisine (çok az sayıda sağlıklı kırmızı kan hücresi) yol açabilir; bu da sizi yorgun, soluk veya nefes nefese bırakabilir. Bu durum tedavi edilebilir ve çok ağır adetlere yalnızca katlanmamak için bir nedendir.

Adetleriniz günlük yaşamı aksatacak kadar ağırsa, ağrı kesicilerle kontrol altına alamadığınız pelvik ağrınız varsa, adetler arasında kanama oluyorsa ya da yeni bir baskı, şişkinlik veya idrar değişikliği fark ederseniz hekime başvurun. Ani ve şiddetli pelvik ağrı için vakit kaybetmeden tıbbi yardım alın; ayrıca miyomdan bağımsız olarak araştırılması gerektiği için menopozdan sonraki her türlü kanamayı mutlaka kontrol ettirin.

Bazı kanserlerde olduğu gibi, uterus miyomları için rutin bir tarama programı yoktur. Miyomlar kanser olmadığı ve çok yaygın olduğu için, belirtisi olmayan sağlıklı kişiler için önerilen bir test bulunmaz.

Uygulamada miyomlar genellikle iki yoldan biriyle saptanır: hekim pelvik muayene sırasında bir şey hisseder ya da başka bir nedenle yapılan bir taramada beklenmedik biçimde ortaya çıkarlar. Atabileceğiniz en yararlı adım, belirtileri (özellikle ağır adetleri, pelvik baskıyı ya da adetler arasında kanamayı) normal yaşamın bir parçası sanmak yerine erken dile getirmektir. Ağır kanamanın nedenini erken yakalamak anemiyi önleyebilir ve en geniş tedavi seçeneği yelpazesini açabilir.

Güçlü bir miyom aile öykünüz varsa ve belirti gelişirse, hekiminizin sizi muayene edip gerekirse bir tarama ayarlayabilmesi için bunu kendisiyle paylaşmanız makuldür.

Tanı genellikle belirtileriniz üzerine bir görüşmeyle ve hekimin uterusun boyutunu ve şeklini nazikçe kontrol ettiği bir pelvik muayene ile başlar. Ardından görüntüleme tabloyu doğrular.

• Ultrason ana testtir. Ses dalgaları uterusun görüntülerini oluşturarak miyomların sayısını, boyutunu ve konumunu gösterir. Karın üzerinden ya da daha net bir görüntü için vajinaya yerleştirilen küçük bir prob ile (transvajinal ultrason) yapılabilir.
• MR taraması, çok ayrıntılı görüntüler vermek için mıknatıslar ve radyo dalgaları kullanır. Daha büyük ya da çok sayıda miyomu haritalamada ve ameliyat veya diğer işlemleri planlamada yardımcıdır.
• Histeroskopi, uterus kavitesinin içine doğrudan bakmak için vajina ve serviksten geçirilen ince bir teleskop kullanır; bu, submukozal miyomlar için yararlıdır.
• Sonohisterografi (salin ultrasonu), miyomları ve astarı daha net göstermek için ultrason sırasında uterus kavitesinin steril sıvıyla nazikçe doldurulmasını içerir.
• Histerosalpingografi (HSG), kontrast boyalı bir röntgendir; fallop tüplerini de gösterdiği için doğurganlık bir endişe olduğunda kullanılabilir.

Birçok kanserin aksine, miyomlar resmi bir kanser tarzı evrelemeye ihtiyaç duymaz. Bunun yerine bakım ekibiniz; boyuta, sayıya, konuma ve miyomların yaşamınızı ne ölçüde etkilediğine odaklanır ve bunlar birlikte tedaviye yön verir.

Tek bir doğru tedavi yoktur. En iyi seçim; belirtilerinize, miyomların boyutu ve konumuna, yaşınıza ve gelecekte gebe kalmayı umup ummadığınıza bağlıdır. Bakım çoğu zaman bir multidisipliner ekip tarafından paylaşılır; bu ekipte bir jinekolog, bir radyolog (görüntüleme ve görüntü kılavuzluğunda işlemler), bir anestezi uzmanı, hemşireler ve bazen bir doğurganlık uzmanı bulunabilir.

İzlemli bekleme. Miyomlar az belirti veriyor ya da hiç belirti vermiyorsa, makul seçenek çoğu zaman sadece onları izlemektir; çünkü küçük ve belirtisiz miyomlar herhangi bir tedaviye gerek duymayabilir.

İlaçlar. Bunlar genellikle miyomları yok etmez, ancak belirtileri hafifletebilir:

• Kramplar ve rahatsızlık için ibuprofen ya da parasetamol (asetaminofen) gibi ağrı kesiciler.
• Ağır adet kanamasını azaltmak için traneksamik asit (adet sırasında alınır).
• Kanamayı azaltabilen kombine hap, progestojen tedavileri ya da hormon salgılayan rahim içi araç (RİA) gibi hormonal seçenekler.
• Ağır kanamadan kaynaklanan anemiyi tedavi etmek ya da önlemek için demir takviyeleri.
• Hormon düzeylerini düşürerek miyomları geçici olarak küçülten, çoğu zaman ameliyat öncesinde kullanılan GnRH agonistleri (örneğin löprolid). İlaç bırakıldıktan sonra miyomlar genellikle yeniden büyür, bu nedenle bunlar tipik olarak kısa süreli kullanılır.

Uterusu koruyan işlemler.

• Miyomektomi, uterusu yerinde bırakarak miyomları çıkarır; doğurganlığını korumak isteyenler için bir seçenektir. Miyomlara bağlı olarak histeroskop ile (karında kesi olmadan), kapalı (laparoskopik) cerrahiyle ya da açık bir kesiyle yapılabilir.
• Uterin arter embolizasyonu (UAE), uterin miyom embolizasyonu olarak da adlandırılır; bir radyolog tarafından miyomları besleyen kan damarlarının tıkanarak küçülmelerinin sağlanmasıyla gerçekleştirilir.
• Radyofrekans ablasyon, miyom dokusunu yok etmek için ısı enerjisi kullanır.
• MR kılavuzluğunda odaklanmış ultrason, kesi yapmadan miyom dokusunu ısıtıp yok etmek için bir MR tarayıcısının kılavuzluğunda odaklanmış ses dalgası enerjisi kullanır.
• Endometrial ablasyon, ağır kanamayı azaltmak için uterus astarını tedavi eder; gebe kalmak istiyorsanız uygun değildir.

Histerektomi (uterusun çıkarılması), miyomları kalıcı olarak ortadan kaldıran ve geri dönmelerini durduran tek tedavidir; ancak gebelik taşıma yeteneğine son verir, bu nedenle ailesini tamamlamış olanlar ya da şiddetli belirtileri olanlar için ayrılmıştır. Her cerrahide olduğu gibi bu işlemler de bir miktar kanama, enfeksiyon ve anesteziye bağlı etki riski taşır; ekibiniz bunları sizinle konuşacaktır.

Çoğu kişi için miyomlarla seyir güven vericidir. Kanser değildirler ve birçoğu az soruna yol açar ya da hiç yol açmaz. Belirtiler ortaya çıktığında, günümüzdeki ilaç ve işlem yelpazesi bunları genellikle iyi kontrol altına alabilir ve örneğin ağır kanamadan kaynaklanan anemiyi tedavi ederek sağlığınızı koruyabilir.

Miyomlar zamanla değişebilir. Kısmen hormon düzeylerine bağlı olarak yavaşça büyüyebilir, aynı kalabilir ya da küçülebilirler. Östrojen ve progesteronun düştüğü menopozdan sonra miyomlar çoğunlukla küçülür ve belirtiler genellikle kendiliğinden hafifler.

Yaygın bir kaygı kanserdir. Burada net ve doğru olmak önemlidir: miyomların kendisi iyi huyludur ve uterus kasının kanserli bir büyümesi (sarkom) nadirdir ve genellikle kansere dönüşmüş bir miyom değil, ayrı bir durum olarak kabul edilir. Office on Women's Health, kanserli bir değişikliğin 1.000 vakanın 1'inden azında bulunduğunu belirtir. Hızlı büyüme ya da menopozdan sonra ortaya çıkan miyom benzeri yeni bir büyüme zaman zaman daha yakından değerlendirme gerektirebileceği için, hekimler bu durumları gözetir. Bunların hiçbiri herhangi bir birey için bir öngörü değildir ve kendi bakım ekibiniz, belirli bir bulguyu sizin için bağlamına oturtabilir.

Miyomlarla iyi bir yaşam pekâlâ mümkündür. Belirtileri cerrahisiz yönetiyorsanız, hekiminiz miyomların boyutunun değişip değişmediğini görmek ve ağır adetleriniz varsa kan sayımınızı gözlemlemek için periyodik kontroller veya taramalar önerebilir. Anemiyi demirle ve kan kaybını azaltarak tedavi etmek, enerjiniz ve esenliğiniz için gerçek bir fark yaratabilir.

Birçok kişinin yararlı bulduğu pratik adımlar arasında adetlerinizi ve belirtilerinizi takip etmek (böylece siz ve hekiminiz örüntüleri görebilirsiniz), önerildiği şekilde ağrı kesici almak ve kanama nedeniyle demir düzeyiniz düştüyse dengeli, demir açısından zengin bir beslenme uygulamak yer alır. Daha yüksek vücut ağırlığı ile miyomlar arasındaki bağlantı göz önüne alındığında, sağlıklı bir kiloyu korumak da mantıklı olabilir.

Bir miyomektomi, embolizasyon ya da uterusu koruyan başka bir tedavi geçirdiyseniz, daha sonra zaman zaman yeni miyomların gelişebileceğini bilmekte yarar var; bu nedenle takip için jinekoloğunuzla iletişimde kalmak akıllıca olur. Gebelik planlıyorsanız, bazı tedaviler ve bazı büyük miyomlar gebeliği etkileyebileceği ve sezaryeni daha olası kılabileceği için, zamanlama ve doğumla ilgili her türlü değerlendirmeyi ekibinizle görüşün.

Miyom tedavisini başka bir ülkede yaptırmayı düşünüyorsanız, dikkatli planlama deneyimi daha sorunsuz ve güvenli kılar. Bu rehberde fiyat vermiyoruz, çünkü doğru plan ve dolayısıyla maliyet, tamamen sizin bireysel durumunuza bağlıdır. Bunun yerine, hangi soruları soracağınızı bilmeniz için, hem tedaviyi hem de genel maliyeti neyin şekillendirdiği aşağıda yer almaktadır.

• Hangi işleme ihtiyacınız olduğu. Histeroskopik miyom çıkarma, kapalı miyomektomi, embolizasyon, odaklanmış ultrason tedavisi ve histerektomi karmaşıklık açısından birbirinden farklıdır.
• Miyomların kendisi. Sayıları, boyutları ve konumları ameliyatın ne kadar sürdüğünü ve nasıl yapıldığını etkiler.
• Anestezi ve hastanede kalış. Bazı tedaviler günübirliktir; diğerleri kısa bir yatış gerektirir.
• Tedavi öncesi testler ve taramalar ile önce anemiyi tedavi etmek gibi her türlü hazırlık.
• Takip bakımı ve her türlü ilaç.
• Seyahat ve konaklama (sizin ve bir refakatçinin) ile çeviri veya koordinasyon desteği.

Kayıtlarınızı hazırlamak için son görüntülemelerinizi (ultrason veya MR görüntüleri ve raporları), belirtilerinizin ve ne kadar süredir bunlara sahip olduğunuzun bir özetini, adet ve gebelik öykünüzü, her türlü kan testi sonucunu (özellikle anemi için yakın tarihli bir tam kan sayımı), ilaç ve alerji listesini ve önceki her türlü jinekolojik cerrahinin ayrıntılarını bir araya getirin. Bunlarla bir uzman size kişiye özel bir plan sunabilir. Durumunuza uyarlanmış bir tahmin için, kayıtlarınızın incelenip seçeneklerinizin açıklanacağı ücretsiz bir danışma talep edebilirsiniz.

Türkiye, birçok modern hastanesi ve uluslararası akreditasyona sahip çok sayıda merkeziyle jinekolojik ve diğer tıbbi bakım için tanınan bir destinasyon hâline gelmiştir. Joint Commission International (JCI) gibi uluslararası akreditasyon, bir hastanenin kalite ve hasta güvenliği için tanınan standartları karşıladığına dair bir işarettir; Türkiye'de JCI akreditasyonuna sahip çok sayıda kuruluş vardır. Akreditasyon bir başlangıç noktasıdır, bir garanti değildir; bu nedenle size bakacak olan belirli ekibe dikkatle bakmakta yarar vardır.

Miyom tedavisi için bir merkez seçerken doğrulanması mantıklı olan şeyler şunlardır:

• Jinekoloğun deneyimi: ihtiyaç duyduğunuz belirli işlemde (örneğin laparoskopik miyomektomi ya da histeroskopik rezeksiyon) ve embolizasyon gibi görüntü kılavuzluğunda seçeneklerin nitelikli bir girişimsel radyologla mevcut olup olmadığı.
• Bakımın, uygun anestezi ve hemşirelik desteğiyle bir multidisipliner ekip tarafından sunulup sunulmadığı.
• Anladığınız bir dilde, önerilen tedavi, alternatifler, riskler ve iyileşmenin neleri içerdiği hakkında açık bilgi.
• Eve döndüğünüzde takibin nasıl işleyeceği ve sorularınızla ekibe nasıl ulaşabileceğiniz.
• Garantili sonuç vaatleri yerine dürüst, yazılı açıklamalar. Tek bir yaklaşımın evrensel olarak en iyi olduğunu iddia eden herkese karşı temkinli olun.

İyi bir konsiyerj hizmeti; seçenekleri karşılaştırmanıza, kayıtlarınızı düzenlemenize, çeviri ayarlamanıza ve randevular ile seyahati koordine etmenize yardımcı olabilir; böylece sağlığınıza odaklanabilirsiniz.

Miyomları tamamen önlemenin kanıtlanmış bir yolu yoktur, çünkü altta yatan nedenler tam olarak anlaşılmamıştır ve kısmen genetik ile hormonları içerir. Yine de genel esenliğinize yardımcı olabilecek ve daha düşük riskle bağlantılı olabilecek, sağlığı destekleyen makul adımlar vardır.

• Sağlıklı bir kiloyu hedefleyin. Daha yüksek vücut ağırlığı, miyom olasılığının artmasıyla ilişkilidir, bu nedenle kilo yönetimi yardımcı olabilir.
• Bol sebzeli dengeli bir beslenme uygulayın. Bazı araştırmalar, kırmızı ve işlenmiş et açısından zengin beslenmeyi daha yüksek riskle, yeşil sebzeleri ise daha düşük riskle ilişkilendirmiştir; ancak bu kanıt kesin değildir.
• Genel sağlığın bir parçası olarak aktif kalın ve kan basıncını kontrol altında tutun.
• Ağır adetleri görmezden gelmeyin. Ağır kanamaya erken dikkat etmek anemiyi önleyebilir ve size daha fazla tedavi seçeneği sunar.

Zaten miyomunuz varsa, öz bakım; hekiminizle iletişimde kalarak belirtileri yönetmeye ve demir düzeylerinizi korumaya odaklanır. Tedaviyi, özellikle de cerrahiyi değerlendiriyorsanız, seçtiğiniz plandan emin olabilmek için nitelikli başka bir uzmandan ikinci bir görüş almak her zaman makuldür.