Akciğer kanseri

Akciğer kanseri, akciğerlerdeki hücrelerin kontrolsüz biçimde büyüyüp bölünerek bir tümör oluşturduğu bir hastalıktır. Akciğerler, vücuda oksijen alan ve karbondioksiti uzaklaştıran, göğüs içindeki süngerimsi organlardır. Kanser, hava yollarını döşeyen hücrelerde veya minik hava keseciklerinde (alveoller) başlayabilir ve zamanla lenf düğümlerine ve vücudun diğer bölgelerine yayılabilir.

Hekimler akciğer kanserini, farklı davranan ve farklı şekilde tedavi edilen iki geniş gruba ayırır: küçük hücreli dışı akciğer kanseri (KHDAK) ve küçük hücreli akciğer kanseri (KHAK). Amerikan Kanser Derneği'ne göre, KHDAK tüm akciğer kanserlerinin yaklaşık %80 ila %85'ini oluştururken, KHAK yaklaşık %10 ila %15'ini oluşturur. Hangi türe sahip olduğunuzu bilmek, her tedavi kararının temelidir; bu nedenle önce doğru tanı ve tümörün laboratuvar analizi gelir.

Akciğer kanseri, dünyada en çok çalışılan kanserlerden biridir ve tanı ile tedavi seçenekleri son on yılda önemli ölçüde değişmiştir. Temel bilgileri anlamak, daha iyi sorular sormanıza ve tıbbi ekibinizle birlikte kararlara katılmanıza yardımcı olabilir.

İlk ve en önemli ayrım, küçük hücreli dışı ve küçük hücreli hastalık arasındadır; çünkü bunlar farklı hızlarda büyür ve farklı tedavilere yanıt verir.

Küçük hücreli dışı akciğer kanseri (KHDAK) daha büyük gruptur ve üç ana alt türü içerir:

• Adenokarsinom, alveolleri döşeyen ve mukus gibi maddeler üreten hücrelerde başlar. Genel olarak en yaygın formdur ve hiç sigara içmemiş kişilerde en sık görülen türdür.
• Skuamöz hücreli karsinom, hava yollarını döşeyen yassı hücrelerde oluşur ve tipik olarak akciğerin daha merkezi bölgesinde yer alır. Genellikle sigara içme öyküsüyle ilişkilidir.
• Büyük hücreli karsinom, akciğerin herhangi bir bölgesinde ortaya çıkabilir ve daha hızlı büyüyüp yayılma eğilimindedir. Daha az görülen varyantlar arasında büyük hücreli nöroendokrin, adenoskuamöz ve sarkomatoid karsinomlar bulunur.

Küçük hücreli akciğer kanseri (KHAK), bazen yulaf hücreli kanser olarak da adlandırılan, sıklıkla erken yayılan, hızlı büyüyen bir kanserdir. Daha az görülen bir form olan kombine küçük hücreli karsinom, hem küçük hücreli hem de küçük hücreli dışı hastalığın özelliklerini gösterir. Bu farklılıklar nedeniyle, aynı "akciğer kanseri" sözcükleri çok farklı planlar gerektiren hastalıkları tanımlayabilir. KHDAK ve KHAK birbirinin yerine geçmez ve bakıma rehberlik etmek için kesin bir patoloji raporu şarttır.

Akciğer kanserinin tek en büyük nedeni tütün kullanımıdır. Amerikan Kanser Derneği, akciğer kanseri ölümlerinin yaklaşık %80'inin sigara içmekten kaynaklandığının düşünüldüğünü bildirir ve bu risk sigara, puro ve pipo için geçerlidir. Sigarayı herhangi bir yaşta bırakmak, zamanla riski düşürebilir; bu nedenle bırakma desteği, iyi bakımın bir parçasıdır.

Bununla birlikte, akciğer kanseri hiç sigara içmemiş kişilerde de görülür; bu nedenle hastalık asla yalnızca sigara öyküsüne dayanarak göz ardı edilmemelidir. Tanınan diğer risk faktörleri şunlardır:

• Pasif (ikincil) sigara dumanı, Amerikan Kanser Derneği tarafından Amerika Birleşik Devletleri'nde akciğer kanserinin üçüncü en yaygın nedeni olarak tanımlanmaktadır.
• Radon, doğal olarak oluşan radyoaktif bir gaz olup, Amerikan Kanser Derneği tarafından genel olarak ikinci sıradaki neden ve sigara içmeyen kişiler arasında başlıca neden olarak tanımlanmaktadır.
• Asbest ve arsenik, kadmiyum, krom ve nikel bileşikleri, silika, uranyum ve dizel egzozu gibi diğer işyeri karsinojenleri.
• Hava kirliliği ve önceki göğüs bölgesine radyoterapi.
• Kişisel veya ailesel akciğer kanseri öyküsü.

Bir risk faktörüne sahip olmak, kişinin akciğer kanserine yakalanacağı anlamına gelmez ve hastalığa sahip birçok kişide bu faktörlerden çok azı bulunur veya hiçbiri bulunmaz. Risk, tek bir nedenden çok, etkilerin bir bileşimi olarak en iyi şekilde anlaşılır. Bir hekim, kendi durumunuzu anlamanıza yardımcı olabilir.

Akciğer kanseri en erken evrelerinde sıklıkla hiçbir belirti vermez; yüksek riskli kişiler için taramanın önemli olmasının nedenlerinden biri de budur. Belirtiler ortaya çıktığında, Amerikan Kanser Derneği, geçmeyen veya kötüleşen öksürük, kan ya da pas renginde balgam tükürme, göğüs rahatsızlığı, nefes darlığı, ses kısıklığı, yorgunluk, iştahsızlık, açıklanamayan kilo kaybı ve bronşit veya zatürre gibi tekrarlayan enfeksiyonlar gibi yaygın belirtileri sıralar.

Kanser yayılmışsa, kemik ağrısı, nörolojik değişiklikler (baş ağrısı, halsizlik, baş dönmesi veya nöbetler), sarılık ya da boyunda veya köprücük kemiği üzerinde şişmiş lenf düğümleri gibi ek belirtilere neden olabilir. Bazı akciğer tümörleri hormona benzer maddeler üreterek paraneoplastik sendromlara yol açar; bunlar arasında süperior vena kava sendromu (yüz ve kollarda şişlik), Horner sendromu ve bazı endokrin veya nörolojik etkiler bulunur.

Ne zaman doktora başvurulmalı: Bu belirtilerden herhangi birine sahipseniz, özellikle birkaç haftadan uzun sürüyorsa bir sağlık uzmanıyla iletişime geçin. Bu belirtilerin çoğunun kanser dışında nedenleri vardır, ancak hızlı bir değerlendirme, doğru tanıya ve gerekiyorsa daha erken tedaviye olanak tanır.

Yüksek riskli kişilerde, akciğer kanseri bazen belirtiler ortaya çıkmadan önce bulunabilir. Önerilen tarama testi, akciğerlerin ayrıntılı görüntülerini oluşturmak için az miktarda radyasyon kullanan düşük doz BT (DDBT) taramasıdır.

Amerikan Kanser Derneği, aşağıdakilerin tümünü karşılayan kişiler için yıllık DDBT taraması önerir: 50 ila 80 yaş arasında olan ve en az 20 paket-yıllık öyküye sahip mevcut veya eski sigara içenler (bir paket-yıl, bir yıl boyunca günde bir paket sigara içmeye eşittir). Yaşam beklentisini sınırlayacak ciddi sağlık sorunları olan veya kanser bulunduğunda tedavi olamayacak ya da olmak istemeyecek kişiler için tarama önerilmez.

Taramanın, kanseri daha kolay tedavi edilebileceği daha erken bir aşamada bulmak gibi olası faydaları vardır; ancak radyasyona maruz kalma, ileri testlere yol açan yanlış pozitif sonuçlar ve akciğer kanseriyle ilgisiz bulgular gibi sınırları ve olası zararları da vardır. Tarama yaptırmayı düşünen herkes, faydaları ve sınırları önce hekimiyle görüşmelidir. Tarama kriterlerini karşılamayan kişiler için rutin bir tarama yoktur; bu nedenle belirtilere dikkat etmek önemini korur.

Akciğer kanserinin tanısı genellikle birkaç adımdan oluşur. Görüntüleme, göğüs röntgenini, ayrıntılı kesitsel görüntüler için BT taramasını, kanserin yayılıp yayılmadığını değerlendirmeye yardımcı olmak için PET/BT taramasını ve beyni veya omuriliği kontrol etmek için MR'ı içerebilir. Bazı durumlarda, tükürülen balgam örneği kanser hücreleri açısından incelenir.

Kesin bir tanı, bir doku örneğinin mikroskop altında incelendiği bir biyopsi gerektirir. Yöntemler arasında göğüs duvarından iğne biyopsisi, hava yollarındaki tümörlere ulaşmak için bronkoskopi, akciğerler arasındaki lenf düğümlerinden örnek almak için endobronşiyal ultrason (EBUS) ve mediastinoskopi ile akciğer çevresindeki sıvıyı test etmek için torasentez bulunur. Sıvı biyopsi, tümör DNA'sını arayan bir kan testi olup, örneğin doku elde etmenin zor olduğu durumlarda bazı koşullarda kullanılabilir.

Kanser doğrulandığında, hekimler bir evre belirler. KHDAK, tümör boyutunu (T), lenf düğümü tutulumunu (N) ve uzak yayılım ya da metastazı (M) 0 (in situ) ile I'den IV'e kadar olan evrelerde birleştiren TNM sistemini kullanır. Akciğer kanseri evrelerini anlamak, tedavinin hastalığı iyileştirmeyi mi yoksa kontrol altına almayı ve belirtileri hafifletmeyi mi amaçladığını belirlemeye yardımcı olur. KHAK, TNM sistemi de uygulanabilmesine rağmen, sıklıkla iki pratik kategoride tanımlanır: sınırlı evre (göğsün bir tarafıyla ve yakındaki lenf düğümleriyle sınırlı) ve yaygın evre (daha geniş alana yayılmış).

Akciğer kanseri tedavisi; türe, evreye, biyobelirteç sonuçlarına ve kişinin genel sağlık durumuna göre uyarlanır. Modern bakımın belirleyici bir özelliği, cerrahların, tıbbi ve radyasyon onkologlarının, göğüs hastalıkları uzmanlarının, radyologların, patologların ve uzman hemşirelerin her vakayı birlikte değerlendirdiği çok disiplinli tümör konseyidir. NHS, tedavinin, bakımı birlikte planlayan bir uzman ekibi tarafından yönetildiğini belirtir.

Cerrahi, erken evre KHDAK için iyileşme şansı sunabilir. Seçenekler, wedge rezeksiyonundan (akciğerin küçük bir parçasının çıkarılması) lobektomiye (bir lobun çıkarılması), sleeve rezeksiyonuna veya pnömonektomiye (tüm bir akciğerin çıkarılması) kadar uzanır.

Radyoterapi, kanser hücrelerini yok etmek için hedefe yönelik radyasyon kullanır. Stereotaktik beden radyoterapisi, hassas yüksek dozlar verir ve cerrahinin uygun olmadığı durumlarda bir seçenek olabilir; radyoterapi belirtileri hafifletmek için de kullanılır.

Kemoterapi, sıklıkla döngüler halinde verilen platin bazlı kombinasyonları (örneğin sisplatin veya karboplatin ile birlikte başka bir ajan) kullanır. En azından başlangıçta sıklıkla kemoterapi ve radyasyona yanıt veren KHAK'ta merkezi bir rol oynar.

Hedefe yönelik tedavi, bir tümör belirli bir genetik değişiklik taşıdığında kullanılabilir. Tirozin kinaz inhibitörleri EGFR mutasyonlarını ve ALK yeniden düzenlenmelerini hedefleyebilir; diğer ilaçlar ise ROS1, BRAF, KRAS G12C, MET, RET, NTRK ve HER2 gibi değişiklikleri ele alır. Bu seçenekler en çok KHDAK'ta, özellikle adenokarsinomda geçerlidir.

PD-1/PD-L1 yolağını hedefleyen kontrol noktası inhibitörleriyle yapılan immünoterapi, bağışıklık sisteminin kanseri tanımasına yardımcı olur. Tümör üzerinde PD-L1 testi, kimin fayda görebileceğini öngörmeye yardımcı olabilir ve immünoterapi hem KHDAK'ta hem de yaygın evre KHAK'ta kullanılır. KHAK'ta, beyne yayılma riskini azaltmak için profilaktik kraniyal ışınlama da düşünülebilir. Doğru kombinasyon, kendi vakanıza göre onkoloji ekibiniz tarafından kararlaştırılır.

Sağkalım istatistikleri, bireyleri değil, kişi gruplarını tanımlar ve herhangi bir tek kişi için bir öngörü değildir. Aşağıdaki rakamlar, Amerikan Kanser Derneği'nin Amerika Birleşik Devletleri SEER verilerine ilişkin analizlerinden gelir ve popülasyon düzeyinde, evreye bağlı tahminlerdir. Bunlar, herhangi bir kişiye ne olacağını öngöremez; çünkü sonuçlar; kesin alt tür, biyobelirteç sonuçları, genel sağlık durumu ve kanserin tedaviye nasıl yanıt verdiği dahil birçok faktöre bağlıdır. Daha önceki yıllarda tanı alan kişileri yansıttıkları için, daha yeni tedavilerin etkisini yakalayamayabilirler.

KHDAK için (2015 ile 2021 yılları arasında tanı alan vakalar), Amerikan Kanser Derneği; lokalize hastalıkta yaklaşık %67, bölgesel hastalıkta %40 ve uzak hastalıkta %12 olmak üzere 5 yıllık göreli sağkalım bildirir; tüm evreler için bu rakam yaklaşık %32'dir.

KHAK için (2012 ile 2018 yılları arasında tanı alan vakalar), Amerikan Kanser Derneği; lokalize hastalıkta yaklaşık %34, bölgesel hastalıkta %20 ve uzak hastalıkta %4 olmak üzere 5 yıllık göreli sağkalım bildirir; tüm evreler için bu rakam yaklaşık %9'dur.

Bu sayılar, erken tanının önemine işaret eder; ancak geçmişten gelen ortalamalardır ve herhangi bir birey için bir tahmin değildir. Kendi durumunuzun en güvenilir tablosu, tüm tıbbi ayrıntılarınızı bilen ve kanıtların sizin için ne anlama geldiğini görüşebilen nitelikli bir onkologdan gelir.

Akciğer kanseri bakımı, kansere yönelik tedavilerin çok ötesine uzanır. Destekleyici (palyatif) bakım, nefes darlığı, öksürük, ağrı ve yorgunluk gibi belirtileri hafifletmeye ve duygusal iyilik halini desteklemeye odaklanır. Yalnızca yaşamın sonunda değil, kanseri kontrol altına almayı amaçlayan tedaviyle birlikte de sağlanabilir ve NHS bunu, belirtilerin yönetilmesine ve yaşam kalitesinin korunmasına yardımcı olmanın bir yolu olarak tanımlar.

Tedaviden sonra, takip bakımı tipik olarak nüks belirtilerini izlemek ve tedavinin kalıcı etkilerini yönetmek için düzenli randevuları, görüntülemeyi ve diğer testleri içerir. Sigara bırakma desteği, pulmoner rehabilitasyon, beslenme tavsiyesi ve psikolojik destek, bunların hepsi rol oynayabilir.

Ekibinize randevular arasında kiminle iletişime geçeceğinizi, hangi belirtilerin acil bir aramayı gerektireceğini ve hangi sağ kalan bakımı ya da rehabilitasyon hizmetlerinin mevcut olduğunu sormak makuldür. İyi bir destekleyici bakım, tedavi boyunca ve sonrasında günlük yaşamda anlamlı bir fark yaratabilir.

Başka bir ülkede tedaviyi düşünüyorsanız, önceden planlama yolculuğu daha sorunsuz hale getirebilir. Tek bir fiyata odaklanmak yerine, bakımın genel karmaşıklığını ve maliyetini etkileyen faktörleri anlamak yardımcı olur:

• Kanserin türü ve evresi ve planın, sıklıkla kombinasyon halinde, cerrahi, radyoterapi, kemoterapi, hedefe yönelik tedavi veya immünoterapi içerip içermediği.
• Gerekli biyobelirteç ve patoloji testleri; çünkü bunlar tedavi seçimine rehberlik eder ve tekrarlanması ya da doğrulanması gerekebilir.
• Kalış süresi, tedavi döngülerinin sayısı, takip görüntülemesi ve rehabilitasyon gereksinimi.
• Konaklama, seyahat, tercüman hizmetleri ve bir refakatçi için destek.

Hazırlanmak için tıbbi kayıtlarınızı önceden toplayın: patoloji ve biyopsi raporları, biyobelirteç ve moleküler test sonuçları, disk üzerinde veya dijital biçimde görüntüleme dosyaları (BT, PET, MR), bir ilaç listesi ve mevcut hekimlerinizden yazılı bir özet. Bunları hazır bulundurmak, tedavi eden bir ekibin vakanızı verimli bir şekilde gözden geçirmesine ve gerçekçi tavsiyeler vermesine olanak tanır. Her plan bireysel olduğundan, en doğru rehberlik nitelikli bir onkoloji ekibinin yapacağı kişiselleştirilmiş bir değerlendirmeden gelir. Ekibimizle yapılacak bir konsültasyon aracılığıyla bir vaka incelemesi talep edebilirsiniz; ekibimiz kayıtların ve ikinci görüş düzenlemelerinin koordinasyonuna yardımcı olabilir.

Türkiye, uluslararası akreditasyona sahip ve modern kanser hizmetlerinin tam yelpazesini sunan bir dizi hastaneyle, akciğer kanseri tedavisi arayan uluslararası hastalar için bir destinasyon haline gelmiştir. Ancak öncelik, ülkenin kendisi değil, belirli merkezin ve ekibin kalitesi ve koordinasyonudur.

Türkiye'de veya başka bir yerde herhangi bir kanser merkezini değerlendirirken şunları doğrulamakta fayda vardır:

• Hastanenin, uluslararası güvenlik ve kalite standartlarına uyumu gösteren Joint Commission International (JCI) gibi tanınmış bir akreditasyona sahip olup olmadığı.
• Vakanızın tek bir hekim yerine gerçek bir çok disiplinli tümör konseyi tarafından değerlendirilip değerlendirilmeyeceği.
• Göğüs cerrahisi, tıbbi ve radyasyon onkolojisi, modern görüntüleme, moleküler patoloji ve biyobelirteç testi dahil olmak üzere kapsamlı hizmetlerin tek bir yerde bulunup bulunmadığı.
• Ekibin, sizin belirli akciğer kanseri türünüz ve evrenizle ilgili deneyimi ve anladığınız bir dilde açık iletişim.

Saygın bir konsiyerj, klinik kararları nitelikli onkologlara bırakırken, akredite merkezleri karşılaştırmanıza, kayıtlarınızın tümör konseyi incelemesini düzenlemenize ve lojistiği koordine etmenize yardımcı olabilir. Garantili bir iyileşme vaat eden veya üstünlük iddiaları kullanan herhangi bir sağlayıcıya karşı dikkatli olun; güvenilir merkezler kanıta ve bireyselleştirilmiş planlamaya odaklanır.

Akciğer kanseri araştırmaları hızla ilerliyor ve klinik araştırmalar, henüz standart olmayan daha yeni tedavilere erişim sunabilir. Araştırmalar, dikkatle düzenlenen çalışmalardır; uygunluk, tümör türü, biyobelirteçler, evre ve önceki tedavi gibi faktörlere bağlıdır. Onkoloğunuza, ilgili bir araştırmanın uygun olup olamayacağını ve bunun neleri içereceğini sorun.

İkinci görüş, özellikle karmaşık kararlar için veya tedaviler merkezler arasında farklılık gösterdiğinde, normal ve makul bir adımdır. Tanıyı doğrulamaya, evrelemeyi ve biyobelirteç sonuçlarını netleştirmeye ve tüm seçenekleri değerlendirdiğinizden emin olmaya yardımcı olabilir. Birçok hasta, planı değiştirsin ya da değiştirmesin, bir ikinci görüşün güvenlerini artırdığını görür.

Hangi yolu seçerseniz seçin, akciğer kanseriyle ilgili kararlar en iyi şekilde, kanıtları bireysel koşullarınıza karşı tartabilen nitelikli bir onkolog ve çok disiplinli bir ekiple birlikte alınır. Bu rehber genel bilgilendirme ve eğitim amaçlıdır ve kişiselleştirilmiş tıbbi tavsiyenin yerini tutmaz.