Erken Evre Mide ve Kolorektal Kanser

Mide kanseri ve kolorektal kanser, her ikisi de sindirim sisteminde -ağızdan mide ve bağırsaklar boyunca besinleri taşıyan uzun bir tüp- başlayan iki ayrı hastalıktır. Bunları birlikte ele alıyoruz çünkü çok umut verici bir özelliği paylaşıyorlar: erken evrede yakalandıklarında tedavi çoğu zaman daha basittir ve sonuçlar genellikle çok daha iyidir.

Mide kanseri (gastrik kanser olarak da adlandırılır), midenin iç yüzeyindeki hücrelerin kontrolsüz bir şekilde büyüyüp bölünmeye başlamasıyla ortaya çıkar. Cleveland Clinic'e göre bu kanserler genellikle midenin iç yüzeyinde başlar ve zamanla mide duvarının daha derinine doğru büyür.

Kolorektal kanser (bağırsak kanseri olarak da adlandırılır) kolonda (kalın bağırsak) ya da rektumda (kalın bağırsağın son birkaç santimetresi) gelişir. Çoğu kolorektal kanser, iç yüzeyde polip adı verilen küçük bir büyümeyle başlar. Polip bir doku kitlesidir; çoğu polip zararsızdır, ancak bazıları uzun yıllar içinde yavaşça kansere dönüşebilir. Cleveland Clinic, kanser öncüsü bir polibin belirti veren bir kansere dönüşmesinin yaklaşık 10 yıl alabileceğini belirtir. İşte bu yavaş süreç, taramanın neden bu kadar iyi çalıştığını tam olarak açıklar.

"Erken" kanser, hastalığın hala küçük olduğu ve organın iç katmanlarıyla sınırlı kaldığı, lenf düğümlerine (vücudun boşaltım ve bağışıklık sisteminin parçası olan küçük bezler) ya da uzak organlara yayılmadığı anlamına gelir. Erken evre hastalık çoğu zaman en az invaziv tedavilere uygundur.

Her iki kanser de farklı türlerde olur ve türünü bilmek tıbbi ekibinizin doğru tedaviyi seçmesine yardımcı olur.

Mide kanseri türleri:

• Adenokarsinom açık ara en sık görülen türdür. Mideyi döşeyen bez hücrelerinde başlar.
• Gastrointestinal stromal tümörler (GIST'ler) mide duvarındaki özel hücrelerde başlar ve adenokarsinomdan çok farklı davranır.
• Midenin lenfoması bağışıklık sistemi hücrelerinde başlar ve yine farklı şekilde tedavi edilir.
• Nöroendokrin tümörler daha nadirdir ve hormon üreten hücrelerden kaynaklanır.

Doktorlar ayrıca kanserin midenin neresinde bulunduğunu da tanımlar; örneğin yemek borusuyla birleşim yerine yakın (kardiya ya da üst mide) ya da alt mide gibi.

Kolorektal kanser türleri:

• Adenokarsinom yine büyük çoğunluğu oluşturur ve bağırsak yüzeyindeki bez hücrelerinden, genellikle bir polipte başlayarak gelişir.
• Daha az görülen türler arasında bağırsakta ortaya çıkan nöroendokrin tümörler, lenfomalar ve GIST'ler bulunur.

"Kolorektal" sözcüğü kolon ve rektumu bir araya getirir; doktorlar tam konuma bağlı olarak kolon kanseri ya da rektum kanseri diyebilir, çünkü rektumun konumu bazı tedavi seçeneklerini değiştirebilir.

Kanser, hücrelerin büyüme ve bölünme biçimindeki değişikliklerin (mutasyonlar) birikmesiyle gelişir. Çoğu zaman tek bir neden yoktur ve bir risk faktörüne sahip olmak kanser olacağınız anlamına gelmez; risk faktörlerine sahip birçok kişi hiçbir zaman kanser olmaz ve kanser olan bazı kişilerin belirgin bir risk faktörü yoktur.

Mide kanseri için American Cancer Society su tanınmış risk faktörlerini sıralar:

• Helicobacter pylori (H. pylori) enfeksiyonu — özellikle alt midedeki kanserlerin önemli bir nedeni olarak tanımlanan yaygın bir mide bakterisi. Genellikle test edilip tedavi edilebilir.
• Beslenme — tuzlu, tütsülenmiş ya da salamura yiyecekler bakımından zengin diyetler riski artırır; bol taze meyve riski düşürüyor görünmektedir.
• Sigara — özellikle üst mide kanserleri için riski kabaca iki katına çıkarır.
• Yaş ve cinsiyet — vakaların çoğu 60'li, 70'li ve 80'li yaşlardaki kişilerde görülür ve erkeklerde daha sıktır.
• Diğer faktörler — yoğun alkol kullanımı, aşırı vücut ağırlığı, aile öyküsü, bazı mide hastalıkları (pernisiyöz anemi ve bazı mide polipleri gibi) ve Lynch sendromu gibi kalıtsal sendromlar.

Kolorektal kanser için National Cancer Institute ve NHS şunları sıralar:

• İleri yaş, bağırsak kanseri ya da polip konusunda kişisel veya ailevi öykü.
• İltihabı bağırsak hastalığı (ülseratif kolit ya da Crohn hastalığı gibi).
• Lynch sendromu ve ailevi adenomatoz polipozis (FAP) gibi kalıtsal durumlar.
• Sigara, yoğun alkol kullanımı, aşırı vücut ağırlığı ve lifli gıdalar bakımından fakir, kırmızı ya da işlenmiş et bakımından zengin bir diyet.

Önemli ve güven verici bir gerçek: erken evre mide ve kolorektal kanserler çoğu zaman hiçbir belirti vermez ve bu yüzden tarama önemlidir. Belirtiler ortaya çıktığında ise, bunlar genellikle kanserden çok daha yaygın ve zararsız bir şeyden -hazımsızlık, hemoroid ya da beslenme değişikliği gibi- kaynaklanır. Yine de, sürekli belirtileri kontrol ettirmek her zaman değerlidir.

Olası mide kanseri işaretleri (NHS):

• Geçmeyen mide ekşimesi ya da asit reflüsü, ya da hazımsızlık
• Yerken çabuk doyma hissi ya da iştah kaybı
• Yutma güçlüğü
• Bulantı hissi ya da kusma (mide bulantısı ya da kusma)
• Karnın üst kısmında ağrı, orada bir kitle ya da açıklanamayan kilo kaybı ve yorgunluk

Olası bağırsak kanseri işaretleri (NHS):

• Bağırsak alışkanlıklarında değişiklik, daha gevşek dışkı, ishal ya da kabızlık gibi
• Dışkıda kan ya da makattan kanama
• Karın ağrısı, şişlik ya da karında bir kitle
• Bağırsaklarınızı tam boşaltmadığınız hissi
• Açıklanamayan kilo kaybı ya da yorgunluk ve nefes darlığı (düşük kan sayımı, yani anemi belirtileri)

Ne zaman doktora görünmeli: NHS, bu belirtiler üç hafta ya da daha uzun sürerse aile hekiminize görünmenizi önerir. Siyah ya da koyu kırmızı dışkı, kanlı ishal ya da sürekli kusma için acil tıbbi görüş alın. Utanmamaya çalışın — klinisyenler bu belirtileri her gün konuşur ve erken hareket etmek basit bir sonuç için en iyi şansı verir.

Tarama, kendini iyi hisseden kişileri test ederek kanseri erken bulmak ya da hatta önlemek anlamına gelir. İki kanserin ayrıştığı nokta burasıdır.

Kolorektal kanserin kökleşmiş bir taraması vardır. National Cancer Institute, çoğu uzman grubunun ortalama riskli yetişkinlerin 45 yaşında taramaya başlayıp yaklaşık 75 yaşına kadar sürdürmesini, sonrasında ise bireysel kararlar verilmesini önerdiğini belirtir. Seçenekler şunlardır:

• Gizli kanı arayan, genellikle her bir ila iki yılda bir yapılan fekal immunokimyasal test (FIT) gibi dışkı testleri; ve yaklaşık her üç yılda bir yapılan çok hedefli dışkı DNA testleri.
• Kolonoskopi, tüm bağırsağın kamerayla incelenmesi, tipik olarak her 10 yılda bir — ve aynı işlem sırasında polipleri çıkarabilen tek essiz yöntem.
• Alternatif olarak esnek sigmoidoskopi ve BT kolonografi (sanal bir tarama).

Çok önemli olarak NCI, bu testlerden bazılarının kanseri erken saptamaktan fazlasını yaptığını açıklar — kanser öncüsü polipleri bulup çıkararak kanserin hiç oluşmasını önleyebilirler. Güçlü aile öyküsü ya da kalıtsal sendromları olan kişilere daha erken başlamaları önerilebilir; bunu bir doktorla görüşün.

Mide kanserinin çoğu Batı ülkesinde standart, toplum çapında bir taraması yoktur, çünkü orada daha az görülür. Daha yüksek oranlara sahip bazı ülkeler (Japonya ve Güney Kore gibi) ulusal programlar yürütür. Daha yüksek riskli kişilere -örneğin bazı mide hastalıkları ya da kalıtsal sendromları olanlara- düzenli endoskopi önerilebilir. H. pylori enfeksiyonunun test edilip tedavi edilmesi de önemli bir önleyici adımdır.

Kanserden şüphelenildiğinde her iki hastalık için de anahtar test bir endoskopidir — küçük bir kamerası olan, ince ve esnek bir tüp, doktorun sindirim sisteminin yüzeyine doğrudan bakmasını sağlar.

• Mide için bu, ağızdan geçirilen bir üst endoskopidir (gastroskopi).
• Bağırsak için bu, makattan geçirilen bir kolonoskopidir.

İnceleme sırasında doktor bir biyopsi alabilir — kanserin var olup olmadığını ve türünü doğrulamak için mikroskop altında incelenen küçük bir doku örneği. Cleveland Clinic ve NCI, hastalığın yaygınlığını belirlemek için ek testleri de tanımlar; bunlar arasında endoskopik ultrason (tümörün ne kadar derine gittiğini gösterir), BT, MR ve PET taramaları ve bağırsak kanseri için yararlı olabilen CEA gibi kan testleri yer alır. Bazen yayılımı kontrol etmek için küçük bir kapalı (laparoskopi) ameliyat kullanılır.

Evreleme, bir kanserin ne kadar büyüdüğünü tanımlar. Doktorlar genellikle TNM sistemini kullanır: tumorun boyutu ve derinliği için T, yakın lenf düğümlerinin (nodes) kanser içerip içermediği için N ve kanserin metastaz yapıp yapmadığı (uzak organlara yayılım) için M. Bunlar 0 (çok erken, en iç yüzeyle sınırlı) evresinden I, II ve III'e ve IV'e (vücudun uzak bölgelerine yayılım) kadar evrelerde birleşir. Erken evre mide ve kolorektal kanserler tipik olarak evre 0 ya da I'dir.

Tedavi; kanserin türüne, evresine ve genel sağlığınıza bağlıdır ve bir multidisipliner ekip tarafından planlanır — tipik olarak bir gastroenterolog (sindirim uzmanı), bir cerrah, bir onkolog (kanser-tıp uzmanı), bir radyolog, bir patolog ve uzman hemşireler, sizin için en iyi yaklaşımı birlikte kararlaştırır.

Endoskopik çıkarma (çok erken kanserler için). Bir kanser en yüzeysel katmanlarla sınırlı olduğunda, bazen diş bir ameliyat olmaksızın endoskop aracılığıyla çıkarılabilir. NCI ve Cleveland Clinic, hastalıklı yüzeyin kamera için kullanılan aynı tüp aracılığıyla kaldırılıp çıkarıldığı endoskopik mukozal rezeksiyon (EMR) ve endoskopik submukozal diseksiyon (ESD) işlemlerini tanımlar. Kolorektal kanser için, bir polip içinde bulunan bir kanser, kolonoskopi sırasında basit bir polipektomi ya da lokal eksizyonla çıkarılabilir.

Cerrahi. Daha fazla dokunun çıkarılması gerektiğinde cerrahlar bir gastrektomi (midenin bir kısmını ya da tamamını çıkarma) ya da bir bağırsak rezeksiyonu ve anastomoz (etkilenen bölümü çıkarıp sağlıklı uçları birleştirme) yapabilir; genellikle yakın lenf düğümlerini de çıkarır. Bu ameliyatların çoğu kapalı (laparoskopik) ya da robotik tekniklerle yapılabilir.

Ek (sistemik ve destekleyici) tedaviler. Bulgulara bağlı olarak ekip, kemoterapi, radyoterapi ya da modern hedefe yönelik ve immünoterapi ilaçları ekleyebilir. Gerçekten erken evre kanserler çoğu zaman tek başına cerrahi ya da endoskopik çıkarmaya ihtiyaç duyar. Destekleyici (palyatif) bakım — belirtilerin ve yaşam kalitesinin yönetilmesi — her evrede iyi bakımın bir parçasıdır.

Her iki kanser hakkındaki en cesaret verici tek mesaj, evrenin gidişatı güçlü biçimde etkilediği ve erken evre hastalığın genellikle iyi seyrettiğidir. Aşağıdaki rakamlar kanser otoritelerinden alınan toplum düzeyindeki ortalamalardır. Geçmişte incelenmiş insan gruplarını tanımlar ve herhangi bir bireyin başına ne geleceğini öngöremezler; sağkalım, kanserin derecesi, genel sağlığınız ve aldığınız tedavi dahil birçok faktöre bağlıdır ve hiç kimse bir başkasına tam olarak ne kadar yaşayacağını söyleyemez.

Bağırsak kanseri (Cancer Research UK, Ingiltere): evre 1 kanseri olan her 100 kişiden yaklaşık 90'i (yaklaşık %90) beş yıl ya da daha uzun süre yaşar ve evre 2 olanların her 100 kişiden yaklaşık 85'i (yaklaşık %85) yaşar. Buna karşılık, evre 4 olanların her 100 kişiden yaklaşık 10'u (yaklaşık %10) beş yıl yaşar — bu da neden erken bulmanın bu kadar önemli olduğunu gösterir.

Mide kanseri (Cancer Research UK, Ingiltere): evre 1 kanseri olan her 100 kişiden yaklaşık 65'i (yaklaşık %65) beş yıl ya da daha uzun süre yaşar; bu rakam daha ileri evrelerde daha düşüktür. Cleveland Clinic de benzer şekilde, çok az yayılım olduğunda beş yıllık sağkalım oranının yaklaşık %70'e kadar yüksek olabileceğini belirtir.

Bu sayılar genel bir rehberdir, kişisel bir öngörü değildir. Kendi uzmanınız size durumunuzla ilgili en uygun bilgiyi verebilir.

Erken evre mide ya da kolorektal kanser tedavisinin ardındaki yaşam, birçok kişi için normal etkinliklere bir dönüştür — ancak bu zaman ve sabır gerektirebilir. Ekibiniz, iyi iyileştiğinizi kontrol etmek ve kanserin geri döndüğüne dair herhangi bir işaret aramak için bir takip düzenleyecektir. NCI, kanseri tanıyabilmek ya da evrelemek için kullanılan bazı testlerin takip sırasında tekrarlanabileceğini belirtir ve takip genellikle klinik ziyaretleri, taramalar, bağırsak kanseri için CEA gibi kan testleri ve üzerinde anlaşılan aralıklarla tekrar endoskopi ya da kolonoskopiyi içerir.

İyi yaşamanın pratik yönleri şunları içerebilir:

• Yeme ve sindirim. Mide ameliyatından sonra daha küçük, daha sık öğünler yemeniz ve bazı vitaminler almanız gerekebilir; bir diyetisyen yardımcı olabilir. Bağırsak ameliyatından sonra bağırsak alışkanlıkları bir süre değişebilir.
• Duygusal iyilik hali. Kanser tanısından sonra kaygı normaldir. Aileden, hasta gruplarından, danışmanlıktan ve uzman hemşirelerden gelen destek gerçek bir fark yaratabilir.
• Sağlıklı alışkanlıklar. Sigara içmemek, alkolü sınırlamak, aktif kalmak ve iyi beslenmek iyileşmeyi ve genel sağlığı destekler.

Randevular arasında yeni ya da geri dönen belirtiler ortaya çıkarsa, beklemek yerine bakım ekibinizle iletişime geçin.

Bakım için seyahat eden birçok kişi, karar vermeden önce maliyeti neyin şekillendireceğini anlamak ister. Bu rehberde fiyat vermiyoruz, çünkü her vaka gerçekten farklıdır ve en doğru rakam, bir uzman kayıtlarınızı inceledikten sonra verilen kişiselleştirilmiş bir tahminden gelir. Maliyeti etkileyen başlıca faktörler şunları içerir:

• Kesin tanı, kanser türü ve evresi
• Tedavinin endoskopik çıkarma (EMR/ESD ya da polipektomi) mi yoksa açık/kapalı/robotik cerrahi mi olduğu
• Kemoterapi, radyasyon ya da hedefe yönelik/immünoterapi gibi ek tedavilerin gerekip gerekmediği
• Gereken tanı ve evreleme testleri (endoskopi, taramalar, patoloji, genetik testler)
• Hastanede kalış süresi, anestezi ve olası komplikasyonlar ya da rehabilitasyon
• Takip randevuları ile sizin ve bir refakatçinin seyahat ve konaklaması

Hazırlanmak için tıbbi kayıtlarınızı toplayın: yakın tarihli endoskopi ya da kolonoskopi raporları, biyopsi/patoloji sonuçları, disk üzerinde ya da dijital olarak tarama görüntüleri ve raporları (BT, MR, PET), kan testi sonuçları, mevcut ilaçlarınızın bir listesi ve tıbbi geçmişinizin bir özeti. Bunların hazır olması, bir uzmanın vakanızı uzaktan inceleyip size özel bir plan vermesini sağlar. Ücretsiz bir danışmanlık, kişiselleştirilmiş bir tahmin ve seçenekleriniz hakkında dürüst bir görüş almanın en basit yoludur.

Türkiye; ileri endoskopi, cerrahi ve onkolojiyi tek bir çatı altında sunan büyük hastaneleri, deneyimli multidisipliner ekipleri ve uluslararası hasta hizmetleriyle tıbbi bakım için tanınmış bir destinasyon haline geldi. Her ülkede olduğu gibi kalite merkezler arasında değişkenlik gösterir, bu yüzden yalnızca itibara güvenmek yerine birkaç şeyi kontrol etmek değerlidir. Hiçbir kliniğin "en iyi" olduğunu iddia etmiyoruz — doğru seçim, sizin özel tanınıza ve ihtiyaçlarınıza uyandır.

Bir merkez seçerken neyi doğrulamalı:

• Akreditasyon. Bir hastanenin tanımlanmış kalite ve hasta güvenliği standartlarını karşıladığını gösteren Joint Commission International (JCI) gibi tanınmış uluslararası akreditasyon arayın.
• Uzman ekip. Mide ve kolorektal kanserde deneyimli gerçek bir multidisipliner ekip olduğunu doğrulayın — gastroenterolog, cerrah, medikal ve radyasyon onkologları, patolog ve uzman hemşireler.
• İşlem deneyimi. Merkezin ihtiyaç duyduğunuz belirli tedaviyi -erken kanserler için ESD/EMR ya da laparoskopik/robotik cerrahi gibi- rutin olarak yapıp yapmadığını sorun.
• Açık iletişim. Tercümanları, yazılı bir tedavi planını, şeffaf ve kalem kalem ayrıntılandırılmış tahminleri ve adı belli bir iletişim kişisini kontrol edin.
• Bakım sürekliliği. Eve döndükten sonra takip, kayıtlar ve olası komplikasyonların yerel doktorlarınızla koordineli olarak nasıl ele alınacağını sorun.

Saygın bir konsiyerj hizmeti, akredite merkezleri karşılaştırmanıza, kayıtlarınızın bir uzman tarafından incelenmesini ayarlamanıza ve kişiselleştirilmiş bir plan elde etmenize yardımcı olabilir.

Mide ve kolorektal kanserler de kanser olduğundan, günlük önlemenin yani sıra bilinmesi gereken iki seçenek daha vardır.

Önleme ve öz bakım riski düşürebilir ve iyileşmeyi destekleyebilir: sigara içmemek, alkolü sınırlamak, sağlıklı bir kilo korumak, aktif kalmak ve bol lif, meyve ve sebze yerken tuzlu, tütsülenmiş, salamura ve işlenmiş yiyecekleri sınırlamak. Özellikle kolorektal kanser için, davet edildiğinizde taramaya katılmak en etkili önleyici adımlardan biridir, çünkü poliplerin çıkarılması kanseri başlamadan durdurabilir. H. pylori'yi test etmek ve tedavi etmek mide sağlığı için anlamlı bir adımdır.

İkinci bir görüş, kanser bakımının normal ve makul bir parçasıdır, güvensizlik işareti değildir. Birçok kişi tanıyı, evreyi ve önerilen planı doğrulamak için ikinci görüş alır; kanser otoriteleri hastaları soru sormaya ve kararlarında kendilerine güvenmeye teşvik eder. Tüm kayıtlarınızı paylaşmak, ikinci bir görüşü daha yararlı hale getirir.

Klinik araştırmalar, yeni ya da geliştirilmiş tedavileri test eden, dikkatle yürütülen araştırma çalışmalarıdır. Bazı hastalar için, her zaman bilgilendirilmiş onam ve gözetim altında, umut verici yaklaşımlara erişim sunarlar. Bir araştırmanın uygun olup olmadığı sizin özel durumunuza bağlıdır; onkologunuza size açık olan ilgili araştırmalar olup olmadığını sorun. Tüm bu adımların amacı aynıdır — sizin ve tıbbi ekibinizin iyi bilgilendirilmiş seçimler yapmasına yardımcı olmak.