Erken Evre Mide ve Kolorektal Kanser

Mide kanseri ve kolorektal kanser, her ikisi de sindirim sisteminde -agizdan mide ve bagirsaklar boyunca besinleri tasiyan uzun bir tup- baslayan iki ayri hastaliktir. Bunlari birlikte ele aliyoruz cunku cok umut verici bir ozelligi paylasiyorlar: erken evrede yakalandiklarinda tedavi cogu zaman daha basittir ve sonuclar genellikle cok daha iyidir.

Mide kanseri (gastrik kanser olarak da adlandirilir), midenin ic yuzeyindeki hucrelerin kontrolsuz bir sekilde buyuyup bolunmeye baslamasiyla ortaya cikar. Cleveland Clinic'e gore bu kanserler genellikle midenin ic yuzeyinde baslar ve zamanla mide duvarinin daha derinine dogru buyur.

Kolorektal kanser (bagirsak kanseri olarak da adlandirilir) kolonda (kalin bagirsak) ya da rektumda (kalin bagirsagin son birkac santimetresi) gelisir. Cogu kolorektal kanser, ic yuzeyde polip adi verilen kucuk bir buyumeyle baslar. Polip bir doku kitlesidir; cogu polip zararsizdir, ancak bazilari uzun yillar icinde yavasca kansere donusebilir. Cleveland Clinic, kanser oncusu bir polibin belirti veren bir kansere donusmesinin yaklasik 10 yil alabilecegini belirtir. Iste bu yavas surec, taramanin neden bu kadar iyi calistigini tam olarak aciklar.

"Erken" kanser, hastaligin hala kucuk oldugu ve organin ic katmanlariyla sinirli kaldigi, lenf dugumlerine (vucudun bosaltim ve bagisiklik sisteminin parcasi olan kucuk bezler) ya da uzak organlara yayilmadigi anlamina gelir. Erken evre hastalik cogu zaman en az invaziv tedavilere uygundur.

Her iki kanser de farkli turlerde olur ve turunu bilmek tibbi ekibinizin dogru tedaviyi secmesine yardimci olur.

Mide kanseri turleri:

• Adenokarsinom acik ara en sik gorulen turdur. Mideyi doseyen bez hucrelerinde baslar.
• Gastrointestinal stromal tumorler (GIST'ler) mide duvarindaki ozel hucrelerde baslar ve adenokarsinomdan cok farkli davranir.
• Midenin lenfomasi bagisiklik sistemi hucrelerinde baslar ve yine farkli sekilde tedavi edilir.
• Noroendokrin tumorler daha nadirdir ve hormon ureten hucrelerden kaynaklanir.

Doktorlar ayrica kanserin midenin neresinde bulundugunu da tanimlar; ornegin yemek borusuyla birlesim yerine yakin (kardiya ya da ust mide) ya da alt mide gibi.

Kolorektal kanser turleri:

• Adenokarsinom yine buyuk cogunlugu olusturur ve bagirsak yuzeyindeki bez hucrelerinden, genellikle bir polipte baslayarak gelisir.
• Daha az gorulen turler arasinda bagirsakta ortaya cikan noroendokrin tumorler, lenfomalar ve GIST'ler bulunur.

"Kolorektal" sozcugu kolon ve rektumu bir araya getirir; doktorlar tam konuma bagli olarak kolon kanseri ya da rektum kanseri diyebilir, cunku rektumun konumu bazi tedavi seceneklerini degistirebilir.

Kanser, hucrelerin buyume ve bolunme bicimindeki degisikliklerin (mutasyonlar) birikmesiyle gelisir. Cogu zaman tek bir neden yoktur ve bir risk faktorune sahip olmak kanser olacaginiz anlamina gelmez; risk faktorlerine sahip birçok kisi hicbir zaman kanser olmaz ve kanser olan bazi kisilerin belirgin bir risk faktoru yoktur.

Mide kanseri icin American Cancer Society su taninmis risk faktorlerini siralar:

• Helicobacter pylori (H. pylori) enfeksiyonu — ozellikle alt midedeki kanserlerin onemli bir nedeni olarak tanimlanan yaygin bir mide bakterisi. Genellikle test edilip tedavi edilebilir.
• Beslenme — tuzlu, tutsulenmis ya da salamura yiyecekler bakimindan zengin diyetler riski artirir; bol taze meyve riski dusuruyor gorunmektedir.
• Sigara — ozellikle ust mide kanserleri icin riski kabaca iki katina cikarir.
• Yas ve cinsiyet — vakalarin cogu 60'li, 70'li ve 80'li yaslardaki kisilerde gorulur ve erkeklerde daha siktir.
• Diger faktorler — yogun alkol kullanimi, asiri vucut agirligi, aile oykusu, bazi mide hastaliklari (pernisiyoz anemi ve bazi mide polipleri gibi) ve Lynch sendromu gibi kalitsal sendromlar.

Kolorektal kanser icin National Cancer Institute ve NHS sunlari siralar:

• Ileri yas, bagirsak kanseri ya da polip konusunda kisisel veya ailevi oyku.
• Iltihabi bagirsak hastaligi (ulseratif kolit ya da Crohn hastaligi gibi).
• Lynch sendromu ve ailevi adenomatoz polipozis (FAP) gibi kalitsal durumlar.
• Sigara, yogun alkol kullanimi, asiri vucut agirligi ve lifli gidalar bakimindan fakir, kirmizi ya da islenmis et bakimindan zengin bir diyet.

Onemli ve guven verici bir gercek: erken evre mide ve kolorektal kanserler cogu zaman hicbir belirti vermez ve bu yuzden tarama onemlidir. Belirtiler ortaya ciktiginda ise, bunlar genellikle kanserden cok daha yaygin ve zararsiz bir seyden -hazimsizlik, hemoroid ya da beslenme degisikligi gibi- kaynaklanir. Yine de, surekli belirtileri kontrol ettirmek her zaman degerlidir.

Olasi mide kanseri isaretleri (NHS):

• Gecmeyen mide eksimesi ya da asit reflusu, ya da hazimsizlik
• Yerken cabuk doyma hissi ya da istah kaybi
• Yutma guclugu
• Bulanti hissi ya da kusma (mide bulantisi ya da kusma)
• Karnin ust kisminda agri, orada bir kitle ya da aciklanamayan kilo kaybi ve yorgunluk

Olasi bagirsak kanseri isaretleri (NHS):

• Bagirsak aliskanliklarinda degisiklik, daha gevsek diski, ishal ya da kabizlik gibi
• Diskida kan ya da makattan kanama
• Karin agrisi, sislik ya da karinda bir kitle
• Bagirsaklarinizi tam bosaltmadiginiz hissi
• Aciklanamayan kilo kaybi ya da yorgunluk ve nefes darligi (dusuk kan sayimi, yani anemi belirtileri)

Ne zaman doktora gorunmeli: NHS, bu belirtiler uc hafta ya da daha uzun surerse aile hekiminize gorunmenizi onerir. Siyah ya da koyu kirmizi diski, kanli ishal ya da surekli kusma icin acil tibbi gorus alin. Utanmamaya calisin — klinisyenler bu belirtileri her gun konusur ve erken hareket etmek basit bir sonuc icin en iyi sansi verir.

Tarama, kendini iyi hisseden kisileri test ederek kanseri erken bulmak ya da hatta onlemek anlamina gelir. Iki kanserin ayristigi nokta burasidir.

Kolorektal kanserin koklesmis bir taramasi vardir. National Cancer Institute, cogu uzman grubunun ortalama riskli yetiskinlerin 45 yasinda taramaya baslayip yaklasik 75 yasina kadar surdurmesini, sonrasinda ise bireysel kararlar verilmesini onerdigini belirtir. Secenekler sunlardir:

• Gizli kani arayan, genellikle her bir ila iki yilda bir yapilan fekal immunokimyasal test (FIT) gibi diski testleri; ve yaklasik her uc yilda bir yapilan cok hedefli diski DNA testleri.
• Kolonoskopi, tum bagirsagin kamerayla incelenmesi, tipik olarak her 10 yilda bir — ve ayni islem sirasinda polipleri cikarabilen tek essiz yontem.
• Alternatif olarak esnek sigmoidoskopi ve BT kolonografi (sanal bir tarama).

Cok onemli olarak NCI, bu testlerden bazilarinin kanseri erken saptamaktan fazlasini yaptigini aciklar — kanser oncusu polipleri bulup cikararak kanserin hic olusmasini onleyebilirler. Guclu aile oykusu ya da kalitsal sendromlari olan kisilere daha erken baslamalari onerilebilir; bunu bir doktorla gorusun.

Mide kanserinin cogu Bati ulkesinde standart, toplum capinda bir taramasi yoktur, cunku orada daha az gorulur. Daha yuksek oranlara sahip bazi ulkeler (Japonya ve Guney Kore gibi) ulusal programlar yurutur. Daha yuksek riskli kisilere -ornegin bazi mide hastaliklari ya da kalitsal sendromlari olanlara- duzenli endoskopi onerilebilir. H. pylori enfeksiyonunun test edilip tedavi edilmesi de onemli bir onleyici adimdir.

Kanserden suphelenildiginde her iki hastalik icin de anahtar test bir endoskopidir — kucuk bir kamerasi olan, ince ve esnek bir tup, doktorun sindirim sisteminin yuzeyine dogrudan bakmasini saglar.

• Mide icin bu, agizdan gecirilen bir ust endoskopidir (gastroskopi).
• Bagirsak icin bu, makattan gecirilen bir kolonoskopidir.

Inceleme sirasinda doktor bir biyopsi alabilir — kanserin var olup olmadigini ve turunu dogrulamak icin mikroskop altinda incelenen kucuk bir doku ornegi. Cleveland Clinic ve NCI, hastaligin yayginligini belirlemek icin ek testleri de tanimlar; bunlar arasinda endoskopik ultrason (tumorun ne kadar derine gittigini gosterir), BT, MR ve PET taramalari ve bagirsak kanseri icin yararli olabilen CEA gibi kan testleri yer alir. Bazen yayilimi kontrol etmek icin kucuk bir kapali (laparoskopi) ameliyat kullanilir.

Evreleme, bir kanserin ne kadar buyudugunu tanimlar. Doktorlar genellikle TNM sistemini kullanir: tumorun boyutu ve derinligi icin T, yakin lenf dugumlerinin (nodes) kanser icerip icermedigi icin N ve kanserin metastaz yapip yapmadigi (uzak organlara yayilim) icin M. Bunlar 0 (cok erken, en ic yuzeyle sinirli) evresinden I, II ve III'e ve IV'e (vucudun uzak bolgelerine yayilim) kadar evrelerde birlesir. Erken evre mide ve kolorektal kanserler tipik olarak evre 0 ya da I'dir.

Tedavi; kanserin turune, evresine ve genel sagliginiza baglidir ve bir multidisipliner ekip tarafindan planlanir — tipik olarak bir gastroenterolog (sindirim uzmani), bir cerrah, bir onkolog (kanser-tip uzmani), bir radyolog, bir patolog ve uzman hemsireler, sizin icin en iyi yaklasimi birlikte kararlastirir.

Endoskopik cikarma (cok erken kanserler icin). Bir kanser en yuzeysel katmanlarla sinirli oldugunda, bazen dis bir ameliyat olmaksizin endoskop araciligiyla cikarilabilir. NCI ve Cleveland Clinic, hastalikli yuzeyin kamera icin kullanilan ayni tup araciligiyla kaldirilip cikarildigi endoskopik mukozal rezeksiyon (EMR) ve endoskopik submukozal diseksiyon (ESD) islemlerini tanimlar. Kolorektal kanser icin, bir polip icinde bulunan bir kanser, kolonoskopi sirasinda basit bir polipektomi ya da lokal eksizyonla cikarilabilir.

Cerrahi. Daha fazla dokunun cikarilmasi gerektiginde cerrahlar bir gastrektomi (midenin bir kismini ya da tamamini cikarma) ya da bir bagirsak rezeksiyonu ve anastomoz (etkilenen bolumu cikarip saglikli uclari birlestirme) yapabilir; genellikle yakin lenf dugumlerini de cikarir. Bu ameliyatlarin cogu kapali (laparoskopik) ya da robotik tekniklerle yapilabilir.

Ek (sistemik ve destekleyici) tedaviler. Bulgulara bagli olarak ekip, kemoterapi, radyoterapi ya da modern hedefe yonelik ve immunoterapi ilaclari ekleyebilir. Gercekten erken evre kanserler cogu zaman tek basina cerrahi ya da endoskopik cikarmaya ihtiyac duyar. Destekleyici (palyatif) bakim — belirtilerin ve yasam kalitesinin yonetilmesi — her evrede iyi bakimin bir parcasidir.

Her iki kanser hakkindaki en cesaret verici tek mesaj, evrenin gidisati guclu bicimde etkiledigi ve erken evre hastaligin genellikle iyi seyrettigidir. Asagidaki rakamlar kanser otoritelerinden alinan toplum duzeyindeki ortalamalardir. Gecmiste incelenmis insan gruplarini tanimlar ve herhangi bir bireyin basina ne gelecegini ongoremezler; sagkalim, kanserin derecesi, genel sagliginiz ve aldiginiz tedavi dahil birçok faktore baglidir ve hic kimse bir baskasina tam olarak ne kadar yasayacagini soyleyemez.

Bagirsak kanseri (Cancer Research UK, Ingiltere): evre 1 kanseri olan her 100 kisiden yaklasik 90'i (yaklasik %90) bes yil ya da daha uzun sure yasar ve evre 2 olanlarin her 100 kisiden yaklasik 85'i (yaklasik %85) yasar. Buna karsilik, evre 4 olanlarin her 100 kisiden yaklasik 10'u (yaklasik %10) bes yil yasar — bu da neden erken bulmanin bu kadar onemli oldugunu gosterir.

Mide kanseri (Cancer Research UK, Ingiltere): evre 1 kanseri olan her 100 kisiden yaklasik 65'i (yaklasik %65) bes yil ya da daha uzun sure yasar; bu rakam daha ileri evrelerde daha dusuktur. Cleveland Clinic de benzer sekilde, cok az yayilim oldugunda bes yillik sagkalim oraninin yaklasik %70'e kadar yuksek olabilecegini belirtir.

Bu sayilar genel bir rehberdir, kisisel bir ongoru degildir. Kendi uzmaniniz size durumunuzla ilgili en uygun bilgiyi verebilir.

Erken evre mide ya da kolorektal kanser tedavisinin ardindaki yasam, birçok kisi icin normal etkinliklere bir donustur — ancak bu zaman ve sabir gerektirebilir. Ekibiniz, iyi iyilestiginizi kontrol etmek ve kanserin geri dondugune dair herhangi bir isaret aramak icin bir takip duzenleyecektir. NCI, kanseri taniyabilmek ya da evrelemek icin kullanilan bazi testlerin takip sirasinda tekrarlanabilecegini belirtir ve takip genellikle klinik ziyaretleri, taramalar, bagirsak kanseri icin CEA gibi kan testleri ve uzerinde anlasilan araliklarla tekrar endoskopi ya da kolonoskopiyi icerir.

Iyi yasamanin pratik yonleri sunlari icerebilir:

• Yeme ve sindirim. Mide ameliyatindan sonra daha kucuk, daha sik ogunler yemeniz ve bazi vitaminler almaniz gerekebilir; bir diyetisyen yardimci olabilir. Bagirsak ameliyatindan sonra bagirsak aliskanliklari bir sure degisebilir.
• Duygusal iyilik hali. Kanser tanisindan sonra kaygi normaldir. Aileden, hasta gruplarindan, danismanliktan ve uzman hemsirelerden gelen destek gercek bir fark yaratabilir.
• Saglikli aliskanliklar. Sigara icmemek, alkolu sinirlamak, aktif kalmak ve iyi beslenmek iyilesmeyi ve genel sagligi destekler.

Randevular arasinda yeni ya da geri donen belirtiler ortaya cikarsa, beklemek yerine bakim ekibinizle iletisime gecin.

Bakim icin seyahat eden birçok kisi, karar vermeden once maliyeti neyin sekillendirecegini anlamak ister. Bu rehberde fiyat vermiyoruz, cunku her vaka gercekten farklidir ve en dogru rakam, bir uzman kayitlarinizi inceledikten sonra verilen kisisellestirilmis bir tahminden gelir. Maliyeti etkileyen baslica faktorler sunlari icerir:

• Kesin tani, kanser turu ve evresi
• Tedavinin endoskopik cikarma (EMR/ESD ya da polipektomi) mi yoksa acik/kapali/robotik cerrahi mi oldugu
• Kemoterapi, radyasyon ya da hedefe yonelik/immunoterapi gibi ek tedavilerin gerekip gerekmedigi
• Gereken tani ve evreleme testleri (endoskopi, taramalar, patoloji, genetik testler)
• Hastanede kalis suresi, anestezi ve olasi komplikasyonlar ya da rehabilitasyon
• Takip randevulari ile sizin ve bir refakatcinin seyahat ve konaklamasi

Hazirlanmak icin tibbi kayitlarinizi toplayin: yakin tarihli endoskopi ya da kolonoskopi raporlari, biyopsi/patoloji sonuclari, disk uzerinde ya da dijital olarak tarama goruntuleri ve raporlari (BT, MR, PET), kan testi sonuclari, mevcut ilaclarinizin bir listesi ve tibbi gecmisinizin bir ozeti. Bunlarin hazir olmasi, bir uzmanin vakanizi uzaktan inceleyip size ozel bir plan vermesini saglar. Ucretsiz bir danismanlik, kisisellestirilmis bir tahmin ve secenekleriniz hakkinda durust bir gorus almanin en basit yoludur.

Turkiye; ileri endoskopi, cerrahi ve onkolojiyi tek bir cati altinda sunan buyuk hastaneleri, deneyimli multidisipliner ekipleri ve uluslararasi hasta hizmetleriyle tibbi bakim icin taninmis bir destinasyon haline geldi. Her ulkede oldugu gibi kalite merkezler arasinda degiskenlik gosterir, bu yuzden yalnizca itibara guvenmek yerine birkac seyi kontrol etmek degerlidir. Hicbir klinigin "en iyi" oldugunu iddia etmiyoruz — dogru secim, sizin ozel taniniza ve ihtiyaclariniza uyandir.

Bir merkez secerken neyi dogrulamali:

• Akreditasyon. Bir hastanenin tanimlanmis kalite ve hasta guvenligi standartlarini karsiladigini gosteren Joint Commission International (JCI) gibi taninmis uluslararasi akreditasyon arayin.
• Uzman ekip. Mide ve kolorektal kanserde deneyimli gercek bir multidisipliner ekip oldugunu dogrulayin — gastroenterolog, cerrah, medikal ve radyasyon onkologlari, patolog ve uzman hemsireler.
• Islem deneyimi. Merkezin ihtiyac duydugunuz belirli tedaviyi -erken kanserler icin ESD/EMR ya da laparoskopik/robotik cerrahi gibi- rutin olarak yapip yapmadigini sorun.
• Acik iletisim. Tercumanlari, yazili bir tedavi planini, seffaf ve kalem kalem ayrintilandirilmis tahminleri ve adi belli bir iletisim kisisini kontrol edin.
• Bakim surekliligi. Eve dondukten sonra takip, kayitlar ve olasi komplikasyonlarin yerel doktorlarinizla koordineli olarak nasil ele alinacagini sorun.

Saygin bir konsiyerj hizmeti, akredite merkezleri karsilastirmaniza, kayitlarinizin bir uzman tarafindan incelenmesini ayarlamaniza ve kisisellestirilmis bir plan elde etmenize yardimci olabilir.

Mide ve kolorektal kanserler de kanser oldugundan, gunluk onlemenin yani sira bilinmesi gereken iki secenek daha vardir.

Onleme ve oz bakim riski dusurebilir ve iyilesmeyi destekleyebilir: sigara icmemek, alkolu sinirlamak, saglikli bir kilo korumak, aktif kalmak ve bol lif, meyve ve sebze yerken tuzlu, tutsulenmis, salamura ve islenmis yiyecekleri sinirlamak. Ozellikle kolorektal kanser icin, davet edildiginizde taramaya katilmak en etkili onleyici adimlardan biridir, cunku poliplerin cikarilmasi kanseri baslamadan durdurabilir. H. pylori'yi test etmek ve tedavi etmek mide sagligi icin anlamli bir adimdir.

Ikinci bir gorus, kanser bakiminin normal ve makul bir parcasidir, guvensizlik isareti degildir. Birçok kisi taniyi, evreyi ve onerilen plani dogrulamak icin ikinci gorus alir; kanser otoriteleri hastalari soru sormaya ve kararlarinda kendilerine guvenmeye tesvik eder. Tum kayitlarinizi paylasmak, ikinci bir gorusu daha yararli hale getirir.

Klinik arastirmalar, yeni ya da gelistirilmis tedavileri test eden, dikkatle yurutulen arastirma calismalaridir. Bazi hastalar icin, her zaman bilgilendirilmis onam ve gozetim altinda, umut verici yaklasimlara erisim sunarlar. Bir arastirmanin uygun olup olmadigi sizin ozel durumunuza baglidir; onkologunuza size acik olan ilgili arastirmalar olup olmadigini sorun. Tum bu adimlarin amaci aynidir — sizin ve tibbi ekibinizin iyi bilgilendirilmis secimler yapmasina yardimci olmak.